Патрык Зюскiнд - Парфума

Аднойчы ў гэты час, зiмою, Грануй ледзь не замерз, сам таго не заўважыўшы. Пяць дзён ён праляжаў у пурпуровым салоне, а калi ачуўся ў штольнi, не мог зварухнуцца ад холаду. Ён тут жа заплюшчыў вочы, каб памерцi ў сне. Але настала адлiга, размарозiла яго i ўратавала.

Аднаго разу нагурбавала столькi снегу, што яму не хапiла сiлы выграбцiся i дакапацца да лiшайнiку. I ён кармiўся замерзлымi кажанамi.

Неяк каля пячоры ён знайшоў i з'ў мёртвага крумкача. Гэта былi адзiныя падзеi знешняга свету за сем гадоў. У астатнiм ён жыў толькi ў сваёй фартэцыi, толькi ў самаўладным царстве сваёй душы. I ён заставаўся б там да скону (яму ж усяго хапала), калi б не сталася катастрофа, якая выгнала яго з гары i выплюнула ў вонкавы свет.

Гэта катастрофа была не землятрус, не лясны пажар, не лавiна, не абвал штольнi. Яна ўвогуле была не вонкавая катастрофа, а ўнутраная, таму асаблiва пакутлiвая, бо яна заблакавала дарогу да ўцёкаў, якую Грануй любiў найбольш. Яна сталася ў сне. Лепей сказаць, у марах. А яшчэ лепш -- у марах, у сне, у с эрцы, у ягонай уяве.

Ён ляжаў у пурпуровым салоне i спаў. Вакол яго стаялi пустыя бутэлькi. Ён перапiў, пад канец аж дзве бутэлькi духмянасцi рыжай дзяўчыны. Мабыць, гэтага было задужа, бо да яго ў сон, хай сабе i глыбокi, як смерць, гэтым разам прабiўся зыб нейкiх прывiдных вiдзежаў. У гэтым зыбе выразна прарывалiся ашмоткi нейкага паху. Спачатку яны толькi тонкiмi нiтачкамi прасмыкалiся мiма Грануевага носа, потым ушчыльнiлiся, ператварылiся ў воблака. I яму пачало здавацца, што нiбыта вось ён пасярод гнiлога балота, а з багны ўстае туман. Туман павольна падымаўся ўсё вышэй, неўзабаве ён зусiм абвалок Грануя, прабраў яго наскрозь, i сярод туманнага смуроду больш не заставалася нi кроплi свежага паветра. Каб не задыхнуцца, яму давялося б удыхнуць гэтага туману. А туман гэты быў, як сказана, пахам. Гэты туман быў ягоны, асабiсты пах -- вось якi гэта быў туман.

А жахлiвае было тое, што Грануй, хоць i ведаў, што гэта ягоны пах, не мог яго вытрываць. Дарэшты тонучы ў самiм сабе, ён нi за што на свеце не мог сябе ўнюхаць!

Усвядомiўшы гэта, ён закрычаў дзiкiм голасам, быццам яго палiлi жывога. Крык развалiў сцены пурпуровага салона, разнёс муры замка, выкiнуўшыся з сэрца, ён праляцеў над ярамi i балотамi, i пустынямi, пранёсся над начным ландшафтам ягонай душы, як бура-вiхура агнявая, ён выплёхнуўся з ягонай глоткi i памкнуў па звiвах штольнi вонкi, у сет, расцёкся па пласкагор'i Сэн-Флюр,-- здавалася, гарлала сама гара. Ён прачнуўся, пачаў адбiвацца, як бы нават каб прагнаць нясцерпны смурод, якi волвь-вось задушыць яго. Ён быў да смерцi перапалоханы, аж калацiўся ўсiм целам ад жывёльнага страху. Калi б яго крык не разарваў гэтага смуроду, ён захлiснуўся б у сабе,-- жудасная смерць. Нават згадваючы пра гэта пазней, жахаўся. I пакуль ён сядзеў, усё яшчэ ў сутаргах, пакуль спрабаваў навесцi парадак у свае перапалошаныя, мiтуслiвыя думкi, ён цвёрда ўцямiў адно: ён зменiць сваё жыццё хай сабе хоць бы каб другi раз не саснiць такога страхоцця. Бо другога разу не перажыве.

Ён накiнуў на плечы гуньку i выйшаў. Там якраз была ранiца, ужо позняя ранiца канца лютага. Свяцiла сонца. Зямля пахла вiльготным каменем, мохам i вадой. Вецер ужо даносiў кволенькi пах пралдесак. Ён прысеў на кукiшкi каля пячоры, грэючыся на сонцы i ўдыхаючы свежае паветра. Яго ўсё яшчэ лiхаманiла ад адной думкi пра смурод, ад якога ён уцёк, i калацiла ад шчаснапяшчотлiвага цяпла, якое разлiвалася па спiне. Як яно-такi добра, што гэты вонкавы свет яшчэ быў, хоць бы як мэта ўцёкаў. Было б неверагодна жудасна, выходзячы з тунэля, убачыць, што нiякага свету няма! Нi святла, нi паху -- толькi гэты пачварны смурод, усярэдзiне там, i тут, i ўсюды...

Шок памалу адступаўся. Абцугi страху паступова адпусцiлi, i Грануй пачуў сябе пэўнiкам. А ўжо пад полудзень i зусiм ачуняў i акрыяў. Ён паднёс тыльным бокам да носа ўказальны i сярэднi пальцы левай рукi i дыхаў праз пальцы, убiраў у сябе вiльготны, закрашаны пралескамi водар веснавога паветра. Пальцы не пахлi. Ён павярнуў далонь i абнюхаў яе з унутранага боку,-- анi, нiчога, толькi цяпло рукi. Тады ён падкасаў абтрапаны рукаў кашулi i тыцнуўся носам у згiн локця. Ён ведаў, што гэта -- тое месца, дзе ўсе людзi пахнуць сабою. Але зноў нiчога. Не ўчуў нiчога падпахамi, нiчога на нагах, нiчога на палавым органе, да якога нагнуўся, як толькi змог. Гэта было дзiвосна! Ён, Грануй, здольны за некалькi мiль выявiць па паху iншага чалавека, не мог унюхаць свой уласны палавы орган на адлегласцi далонi! I хоць яно было так, ён не даўся ў панiку, а, холадна разважыўшы, сказаў сабе так: "Яно не ў тым тое, што не пахну, а пахне ўсё. А ўсё ў тым, мабыць, што я не чую, як я пахну, бо ад самага роду я дзень у дзень нюхаў сябе, i таму мой нос не ўспрымае майго паху. Калi б я мог аддзялiць ад сябе свой пах альбо хоць бы частку яго, коыху адвыкнуць i па нейкiм часе вярнуцца да яго, дык бы вельмi нават мог пачуць свой пах, а значыцца -- сябе".