Патрык Зюскiнд - Парфума

Ён скiнуў гуньку i вопратку цi тое, што яшчэ засталося ад вопраткi, скiнуў гэтыя рызманы, гэтыя транты. Ён не здымаў iх з цела сем гадоў. Яны павiнны былi наскрозь прапахнуцца iм. Ён скiнуў iх у кучу каля пячоры i адышоўся. I вось, першы раз за сем гадоў, ён зноў падняўся на вяршыню гары. Там ён стаў на тое самае месца, дзе стаяў тады, у дзень, калi сюды прыйшоў, павярнуўся носам на захад i даў ветру абвяваць сваё голае цела. Яго мэта была аж так праветрыцца, аж так набрацца заходняга ветру -- пахаў мора i мокрых лугоў,-- каб гэты вецер перабароў пах ягонага цела, каб узнiкла пастка на пах памiж iм, Грануем, i яго вопраткай, i тады ён змог бы ясна пачуць, як жа яна пахне. I екаб яму ў нос заляцела як мага менш свайго паху, ён нахiлiўся наперад, з усяе сiлы выцягнуў шыю супроць ветру, а рукi -- назад. Ён выглядаў як плывец перад нырцом у ваду.

У гэтай на дзiва смешнай паставе ён быў некалькi гадзiн запар, так што яго адвыклая ад святла, белая, як у чарвяка, скура пачырванела, як у лангусты, хоць сонца грэла яшчэ слаба. Падвечар ён сам спусцiўся да пячоры. Яшчэ здалёк ён угледзеў кучу сваёй вопраткi. За некалькi метраў ён зацiснуў нос i адпусцiў яго толькi тады, калi падышоў да самае яе. Ён хацеў зняць пробу, як навучыўся ў Бальдзiнi: уцягнуў у сябе паветра, а потым штуршкамi пачаў выпускаць яго з сябе. Каб улавiць пах, ён абедзвюма рукмi зрабiў як бы лейку над вопраткай, i ўсунуў у яе, як язык, свой нос. Ён зрабiў усё магчымае, каб выдабыць з вопраткi свой пах. Але яго не было. Былi тысячы iншых пахаў. Пахi каменя, пяску,моху, смалы, варонiнай крывi,-- нават пах каўбасы, якую ён шмат гадоў таму назад купляў непадалёк ад Сюлi. Вопратка была нюхальным дзённiкам апошнiх сямi-васьмi гадоў. I толькi паху ягонага, паху таго, хто насiў яе, не здымаючы, у вопратцы не было.

I тут ён крыху спалохаўся. Сонца села. Ён стаяў голы ля ўваходу ў штольню, дзе ў цёмным канцы пражыў сем гадоў. Дзьмуў халдодны вецер, i ён змерз, але не заўважаў, што змерз, бо ў iм быў сустрэчны холад, менавiта страх. Гэта быў не той страх, якi быў у сне, мярзотлiвая боязь задыхнуцца ў самiм сабе. Гэта быў зусiм iншы страх. Ад яго нельга было ўцячы, трэба было iсцi яму насустрач. Трэба было -- нават калi гэтае адкрфыццё будзе жахлiвае -- даведацца напэўна, цi ёсць у яго пах цi не. I даведацца зараз. Без адкладу.

Ён вярнуўся ў штольню. Ужо праз некалькi метраў яго абняла поўная цемра, але ён арыентаваўся, як пры самым яркiм святле. тысячы разоў ён праходзiў тут, ведаў кожны крок i кожны паварот, чуў кожны сталактыт, кожны малюпасенькi выступ. Знайсцi дарогу было няцяжка. Цяжка было змагацца з успамiнам пра клаўстрафобны сон, што, як прылiў, наплфываў на яго штораз большымi хвалямi. Але ён не адступаў. Страхам не ведаць ён змагаўся з страхам даведацца i ппрамог, бо ўжо ведаў, што выбару ў яго не было. Калi ён дайшоў дда канца штольнi, дзе была куча друзу, абодва страхi пакiнулi яго. Ён адчуў, што спакойны, што галава ў яго ясная, а нюх -- востры, як скальпель. Ён прысеў на кукiшкi, засланiў вочы рукамi i прынюхаўся. У гэтым месцы, у гэтай далёкай ад свету каменнай магiле ён праляжаў сем гадоў. Калi ўжо дзе-небудзь на свеце павiнен быць ягоны пах, дык гэта тут. Ён дыхаў павольна. Ён правяраў дасканала. Ён праседзеў на кукiшках чвэрць гадзiны. Ягоная памяць памылак не рабiла, i ён добра памятаў, як пахла на гэтым месцы сем гадоў назад: каменем i вiльготнай саланаватай прахалодай, i гэтая чысцiня азначала, што нiводная жывая iстота сюды не заходзiла... Гэтак сама пахла тут i цяпер.

Ён праседзеў яшчэ колькi часу, зусiм спакойна, толькi цiха хiляючы галавою. Потым павярнуўся i пайшоў да выхаду, спярша ўгнуўшыся, а калi штольня павышэла, на ўвесь рост -- на волю.

Каля штольнi ён апрануўся ў свае лахманы (чаравiкi яго згнiлi яшчэ шмат гадоў таму назад), накiнуў на плечы гуньку i тае ж ночы пакiнуў Плён-дзю-Канталь i пайшоў на поўдзень.

Ён выглядаў пачварна. Валасы адраслi па каленi, рэдзенькая бародка -- да пупа. Пазногцi сталi падобныя на птушыныя пазуры, а на руках i на нагах, там, дзе цела не прыкрывалася лахманамi, шматамi аблезла скура.

Першыя людзi, якiх ён сустрэў,-- сяляне, якiя працавалi на полi непадалёк ад горада П'ерфор,-- убачыўшы яго, далi лататы. У самым горадзе ён зрабiў сенсацыю. Людзi збягалiся натоўпамi -- падзiвiцца на яго. Некаторыя прымалi яго за беглага галернiка. Другiя казалi, што ён не зусiм чалавек, а гiбрыд чалавека i мядзведзя, нейкае лясное страшыдла. Адзiн былы марак бажыўся, што ён падобны на дзiкуна-iндзейца з Каены, што па оой бок акiяна. Яго прывялi да мэра. Там ён, на добры подзiў, паказаў нейкую паперыну, разявiў рот i даволi збiўлiва i няўклюдна -- а гэта ж былi пергшыя словы, сказаныя пасля сямiгадовага перапынку,-- але ўсё такi даступна разуменню расказаў, што ён вандроўны чаляднiк, што на яго напалi бандыты, звалаклi ў пячору i трымалi там у палоне сем гадоў. За гэты час ён не бачыў нiсонца, нi людзей, кармiўся з каша, якi апускала ў цемры нябачная рука, i, урэшце выртаваўся з дапамогаю лесвiцы, так нiчога i не даведаўшыся нi пра сваiх захопнiкаў, нi пра выратавальнiкаў. Гэтую прыгоду ён выдумаў, бо яна здавалася яму больш пераканаўчай за праўду, яна, i праўда, пепраконвала больш, бо бандыцкiя напады часта здаралiся ў гарах Авернi, Лангедока i ў Сэвэнах. Прынамсi, мэр даверлiва запiсаў прыгоду ў пратакол i далажыў пра яе маркiзу дэ ля Таяд-Эспiнасу, леннаму ўладальнiку горада i члену парламента ў Тулузе.