Патрык Зюскiнд - Парфума

Нарэшце ён пачаў рухацца толькi начамi. На дзень удзiраўся ў падлесак, спаў пад якiм-небудзь карчом, хаваўся ў зарасцях, у самых занетраных мясцiнах, згарнуўшыся ў клубок, як жывёла, нацягнуўшы на цела i галаву конскую гуньку, утыкннуўшыся носам у локаць i адвярнуўшыся да зямлi, каб нiякi чужы пах не ўрываўся ў ягоныя мроi. Падвечар ён прачынаўся, абнюхваўся навокал i толькi тады, калi нос пераконваў яго, што самы апошнi селянiн пакiнуў поле i што самы-самы дарожны рызыкант знайшоў сабе дах i прытулак, толькi тады, калi ноч з яе ўяўнымi небяспекамi заганяла пад дахi людзей, Грануй выпаўзаў са свайго сховiшча i рушаў у дарогу. Каб бачыць, яму не патрэбна было святло. Яшчэ раней, iдучы ўдзень, ён часта заплюшчваў вочы i так рухаўся нюхам. Яркiя краявiды, сляпучасць, раптоўнасць i вастрыня зроку срычынялi боль. Яму падабалася толькi святло месяца. Месяцава святло не давала колераў i толькi слаба акрэслiвала абрысы пейзажу. Яно зацягвала зямлю бруднай шэранню i на цэлую ноч удушвала жыццё. Гэта як усё роўна вылiтае з чыгуну святло, у якiм усё нерухомае, акрамя ветру, ценем асядала часам на шэрыя бары, i ў якiм не жыло нiчога, апрача пахошчаў голай зямлi, было адзiным светам са значэннем для яго, бо быў падобны на свет ягонай душы.

Так ён iшоў на поўдзень. Прыблiзна ў паўднёвым кiрунку, бо iшоў не па магiчным компасе, а па компасе свайго нюху, а ён, нюх, дазваляў яму абмiнаць кожны горад, кожнае сяло, кожнае жытло. Тыднямi ён не сустракаў анi душы. Ён мог бы закалыхаць сябе супакойлiвай верай, што ён -- адзiн у цёмным або залiтым халодным месяцавым святлом свеце, калi б яго беззапганны компас не падказаў яму, што ёсць нешта лепшае.

Нават уначы ў свеце былi людзi. Нават у самых збязлюдненых мясцiнах вадзiлiся людзi. Толькi яны шылiся па сваiх патаемных норах, як пацукi, i спалi. Зямля не ачышчалася ад iх, бо нават у сне яны выпаралiся пахамi, якiя лезлi ў адчыненыя дзверы i шчажыны iхнiх логваў вонкi i затручвалi прыроду, пакiнутую, здавалася, на волю лёсу. Чым больш абвыкаўся Грануй з больш чыстым паветрам, тым адчувальней мiтрэнжыў яго чалавечы пах, якi нечакана, ну ж бо зусiм нянаджана усплываў у паветры, жудасны, пачварны, як казлiны смуродзiска, i выдаваў, так сказаць, iснасць якога-небудзь пастуховага бярлога, цi халабуды смаляра, цi разбойнiцкага лёха. I Грануй бег i бег далей, упрочкi, усё больш адчувальна рэагуючы на ўсё больш рэдкiя пахi чалавечыны. Так ягоны нос зводзiў яго ва ўсё больш бязлюдныя мясцiны краiны, усё больш аддаляў яго ад людзей i ўсё больш энергiчна прыцягваў да магнiтнага полюса максiмальна магчымай адзiноты.

Гэты полюс, альбо самы далёкi ад людзей пункт ва ўсiм каралеўстве, быў у цэнтральным масiве Авернi, прыкладна за пяць дзён дарогi ад Клермона, на вышынi дзвюх тысяч метраў, на вышынi вулкана Плён-дзю-Канталь.

Вулкан гэты -- велiзарны конус з свiнцова-шэрых пародаў сярод бясконца панылага пласкагор'я, толькi сям-там парослага шэрым мохам i шэрым нiзкарослым хмызоўем. Cюд-туд з яго тырчалi, як гнiлыя зубы, бурыя скалы, асобныя дрэвастоiны, абгарэлыя ў пажарах. Самымi светлымi днямi мясцовасць глядзелася так панура i знежывела, што нават самы гарапашны пастух гэтай гарапашнай правiнцыi не пераганяў бы сюды сваiх авечак. А ўжо начамi, у бледным святле месяца, гэтая забытая Богам пустэльня здавалася нечым тагасветным. Нават шуканы па ўсёй краiне бандыт Лебрэн i той прабiваўся ў Сэвэны, дзе яго схапiлi i чвартавалi, а не хаваўся на Плон-дзю-Канталi, дзе яго, праўда, нiхто не знайшоў бы, але дзе яго чакала пэўная смерць пажыццёвай самоты, а яна здавалася яму яшчэ страшнейшай.

На шмат мiль навокал не было нi людзей, нi звычайнага цеплакроўнага звяр'я -- толькi некалькi кажаноў, жукоў i гадзюк. Дзесяткi гадоў нiхто не падымаўся на вяршыню.

Грануй дабраўся да гары жнiвеньскай ноччу 1756 года. Да святла падняўся на вяршыню. Ён яшчэ не ведаў, што яго падарожжа закончылася. Ён думаў, што гэта толькi этап на дарозе да яшчэ чысцейшага паветра i абмацваючы нюхам грандыёзную панараму вулканiчнай пустэльнi, круцiўся як жэўжык: на ўсход, дзе слалася шырокае пласкагор'е Сэн-Флюр i балоцiстыя берагi рэчкi Рыу; на поўнач, адкуль ён прыйшоў, колькi дзён перабiраючыся праз карставыя хрыбты, на захад, адкуль лёгкi ранiшнi ветрык даносiў да яго пах каменя i крамяных траў; на поўдзень, нарэшце, дзе на многiя-многiя мiлi працягнулiся спады Плён-дзю-Канталя аж да цёмных урвiшчаў Труера.

Усюды, на ўсiх кiрунках, панавала тое самае бязлюддзе, але кожны крок у любы бок азначаў наблiжэнне да чалавека. Стрэлку компаса зашкалiла, яна круцiлася, як хацела. Арыентыраў больш не было. Грануй дасягнуў мэты. Але ж разам з тым i трапiў у пастку.