Патрык Зюскiнд - Парфума

А ўсё ў тым, што ўначы адбылася невялiкая катастрофа, якая праз належны з такога выпадку час дала каралю зачэпку выдаць загад пра паступовы знос усiх дамоў на ўсiх мастак горада Парыжа; без яўнай прычыны абвалiўся мост Мяняйлаў -- з заходняга боку памiж трэцяй i чацвёртай апорамi. Два дамы аселi ў раку так iмгненна i раптоўна, што нiкога з насельнiкаў не ўдалося ўратаваць. На шчасце загiнула толькi двое, а менавiта Джузэпэ Бальдзiнi i ягоная жонка Тэрэза. Прыслуга не начавала дома -- каго адпусцiлi, а хто адышоўся сам самохаць. Шанье, якi толькi пад ранiцу на лёгкiм падпiтку явiўся дамоў -- дакладней, хацеў явiцца, бо дома ўжо не было,-- перажыў нервовы шок. Ён трыццаць гадоў запар песцiў надзею, што Бальдзiнi, у якога не было дзяцей, нi сваякоў, адпiша ўсё на яго карысць. I вось усё знiкла за адно iмгненне -- уся спадчына цалкам, дом, фiрма, сыравiна, майстэрня, сам Бальдзiнi -- i нават сам тастамант, у якiм, верагодна, быў пункт пра ўласнасць на мануфактуру!

Знайсцi не ўдалося нiчога -- нi трупаў, нi куфра з грашмi, нi кнiжачкi з шасцюстамi формуламi. Адзiнае, што засталося ад Джузэпэ Бальдзiнi, найлепшага парфумнiка Еўропы, быў змяшаны пах мускусу, кмену, воцату, лаванды i тысячы iншых рэчываў, якi яшчэ некалькi тыдняў плыў па Сене ад Парыжа да Гаўра.

Тым самым часам, як абвалiўся дом Джузэпэ Бальдзiнi, Грануй быў у дарозе ў Арлеан. Ён пакiнуў кальцо смуроду вялiкага горада, i з кожным крокам, як аддаляўся ад Парыжа, паветра вакол яго рабiлася яснейшае, свяжэйшае i чысцейшае. Разам з гэтым -- i менш насычанае. У iм перасталi мiтусiцца пахi, сотнi пахаў, а тыя нямногiя, што былi-- пахi дарожнага пылу, лугоў, глебы, раслiн, вады,-- доўгiмi смугамi цягнулiся над зямлёй, павольна надзiмалiся, павольна калыхалiся, амаль нiдзе рэзка не абрывалiся.

Граную гэтая вясковая простасць была--як выбаўленне. Гэтыя бесклапотныя пахi лашчылi нюх. Першы раз ён не павiнен быў сачыць за кожным сваiм удыхам, каб не прыхапiць нечагась новага, неспадзяванага, варожага або не ўпусцiць чагосьцi прыемнага. Першы раз ён мог дыхаць амаль вольна i пры гэтым не прынюхвацца насцярожана кожную хвiлiну. "Амаль" сказалi мы, бо па-сапраўднаму свабодна не праходзiла, вядома, нiчога праз нос Грануя. Нават калi ў яго не было на тое нiякай прычыны, у iм заўсёды чувала iнтуiтыўная халодная стрыманасць да ўсяго, што iшло звонку i што даводзiлася ўпускаць у сябе. Усё сваё жыццё, нават у тыя нямногiя хвiлiны, калi ён адчуваў водгукi нечагась накшталт задавальнення, прыемнасцi, можа, нават шчасця, ён ахвотней выдыхаў: ён жа i пачаў жыццё не поўным надзеi ўдыхам, а забойчым крыкам. Але акрамя гэтай нягоды -- абмежавання, якое складала сутнасць ягонай натуры,-- Грануй, чым больш аддаляўся ад Парыжа, тым лепш i лепш адчуваў сябе, дыхаў лягчэй, iшоў iмклiвей i нават часам падбадзёрваўся, стараўся трымацца так, што здалёку выглядаў амаль як звычайны чаляднiк, як нармальны чалавек. Больш за ўсё яго разнявольвала адасабленне ад людзей. У Парыжы людзi жылi купна, шчыльней, чым у любым iншым горадзе свету. Шэсцьсот, семсот тысяч чалавек жыло ў Парыжы. Яны кiшэлi на вулiцах i пляцах, дамы былi набатаваныя iмi пад завязку, з сутарэнняў да гарышчаў. Кожны заканурак натоўчаны, напханы, натаптаны людзьмi, кожны камень, кожны лапiк зямлi прасмерд чалавечынай.

Толькi цяпер, спакваля аддаляючыся ад людскога чаду, Грануй уцямiў, што быў толькi камячком гэтага месiва, што яно цэлых васемнаццаць гадоў гняло яго, як задушлiвае пераднавальнiчнае паветра. Дагэтуль ён заўсёды думаў, што свет наогул такi i ад яго трэба засланяцца, цурацца, занурвацца ў сябе, паўзцi прэч. Але то быў не свет, то былi людзi. Цяпер яму здалося, што з светам -- з светам, дзе не было нi душы,-- можна было памеркавацца ў добрай згодзе.

На трэцi дзень вандроўкi ён уступiў у поле прыцягнення пахаў Арлеана. Яшчэ задаль да якiх-небудзь прыкметных знакаў вялiкага горада Грануй учуў ушчыльненасць чалавечага элементу ў паветры i рашыў перамянiць свой першы намер i абысцi Арлеан. Яму не хацелася так хутка трацiць толькi што здабытую свабоду дыхання i ныраць у цяжкую пярэсмердзь чалавечага збою. Ён зрабiў вялiкi абвод, абышоў горад, каля Шатанёр выйшаў да Луары i пераправiўся на той бок каля Сюлi. Да Сюлi яму хапiла каўбасы. Ён купiў сабе яшчэ адну столку i, сышоўшы з рэчышча, павярнуў углыбiню краiны.

Ён пазбягаў не толькi гарадоў, але i вёсак. Ён быў як усё роўна п'яны ад усё больш празрыстага, усё больш ачышчанага ад людзей паветра. Толькi каб прызапасiцца харчам, наблiжаўся да якога-небудзь селiшча або адзiнокага хутара, купляў хлеб i зноў знiкаў у лясах. Праз некалькi тыдняў яму збрыдзелi нават рэдкiя сустрэчы з дарожнiкамi на прасёлках, ён больш не пераносiў нават паху сялян, якi час-парой узнiкаў, бо тыя ўжо касiлi на лугах першую траву. Ён баязлiва збочваў ад кожнага авечага статку не таму, што авечкi, а каб абысцi пах пастухоў. Ён iшоў не разбiраючы дарогi напрасткi цераз палеткi, рабiў шматмiльныя закручыны, ледзь толькi ўнюхваў эскадрон райтараў за некалькi гадзiн верхавой язды. Не таму, што ён, як iншыя чаляднкi i валацугi баяўся праверкi папер i адпраўкi пры першай аказii ў войска,-- ён нават i не ведаў, што iшла вайна,-- а толькi таму, што яму быў гiдкi чалавечы пах верхаўцоў. I так сам сабою i без пэўнага вырашэння план -- як мага хутчэй дабрацца да Граса -- паступова пабляк; гэты план, мы б сказалi, расцёкся ў свабодзе, як i ўсе iншыя пахi i намеры. Грануй не рваўся больш нiкуды, а толькi -- упрочкi ад людзей.