Патрык Зюскiнд - Парфума

Бальдзiнi быў сам не свой. Ён енчыў i стагнаў ад роспачы. У гневе на лiхую долю ён кусаў сабе пальцы. Зноў пайшлi марна ўсе планы на вельмi буйны поспех, а мэта была таая блiзкая. У свой час яму заступiў дарогу Пелiсье i дужа вынаходлiвыя спрытнюгi-браты па цэху. А цяпеп вось гэты хлопчык з яго невычэрпным запасам пахаў, гэты маленькi гаўнюк, якога нельга ацанiць нават золатам, надумаў якраз цяпер, калi iнтэрас так удала шырыцца, падчапiць сiфiлiтычную воспу i гнойны адзёр in stadio ultimo! Чаму не праз два гады? Чаму не праз год? Да таго часу яго можна было б вычарпаць да дна, як срэбную рудню, выдаiць, як залатога асла. I хай бы спакойна сабе тады памiраў. Дык жа, бач, не! Яму закарцела памерцi цяпер, каб яму трайная скула, памрэ праз сорак восем гадзiн!

Нейкi кароткi момант Бальдзiнi падумваў выправiцца ў паломнiцтва за раку ў Нотр-Дам, паставiць свечку i вымалiць у Святой Багародзiцы ацаленне Граную. Але потым ён адмовiўся ад гэтага намыслу, бо часу было пад абрэз. Ён збегаў па чарнiла i паперу i прагнаў жонку з пакоя хворага. Сказаў, што падзяжурыць сам. Потым сеў на крэсла каля ложка з лiстком для запiсак на каленях i, умачыўшы пяро, паспрабаваў схiлiць Грануя на парфумнiцкую споведзь. Хай ён, напрамiлы Бог, не маўчыць, не забiрае ў магiлу скарбы, якiя носiць у сабе! Хай не маўчыць. Цяпер, у апошнiя гадзiны, ён павiнен перадаць у надзейныя рукi тастамант, каб не пакiдаць нашчадкаў без найлепшых пахошчаў усiх часоў! Ён, Бальдзiнi, надзейна разбярэцца з гэтым тастамантам, з гэтым канонам формулаў усiх самых узвышаных пахаў, якiя калi-небудзь iснавалi на свеце, ён даб'ецца iх працвiтання. Ён дасць iмю Грануя неўмiручую славу, ён прысягае ўсiмi святымi, што найлепшы з гэтых пахаў пакладзе да ног самога караля, у агатавым флаконе i чаканным золаце з выгравiраваным прысвячэннем "Ад Жан-Батыста Грануя, парфумнiка з Парыжа".Так гаварыў альбо так нашэптваў Бальдзiнi на вуха Граную, нястомна заклiнаючы, умаўляючы i падахвочваючы ласкаю.

Але ўсё было марна. Грануй не выдаваў нiчога, апрача, бадай што, белаватай секрэцыi i крывавага гною. Ён моўчкi ляжаў на дамаставым палатне i вылiваў з сябе гэтыя гiдотныя сокi, а зусiм не свае скарбы, не свае веды, ён не назваў нiводнай формулы нiякага водару. Бальдзiнi хацелася задушыць яго, паадраць на кавалкi, ён гатовы быў выбiць з кволага цела неацэнныя тайноты, калi б меў хоць якiя-колечы шанцы на поспех... i калi б гэта так жахлiва не супярэчыла ягонаму ўяўленню пра хрысцiянскую любоў да блiзкага.

I так ён усю ноч сюсюкаў i соладка разлiваўся салаўём. Перасiльваючы агiду, ён завiхаўся каля хворага, абкладваў мокрымi ручнiкамi яго спацелы лоб i запаленыя вулканы нарываў i паiў з лыжачкi вiном, каб прымусiць яго варочаць языком,-- дарма. А пад ранiцу змогся i здаўся. Седзячы ў крэсле, адчуваючы нават не гнеў, а цiхую роспач, ён неадрыўна глядзеў на ложак, дзе памiрала маленькае цела Грануя, якога ён не мог нi выратаваць, нi абаранiць: з яго нельга было нiчога выцiснуць, можна было толькi бяссiла назiраць за яго сконам. Бальдзiнi адчуваў сябе капiтанам, у якога на вачах гiне яго карабель, несучы на дно ўсё ягонае багацце.

I тут раптам вусны ў невылечна хворага растулiлiся, i ён спытаўся ясным i цвёрдым голасам, у якiм амаль не адчувалася хуткай пагiбелi:

-- Скажыце, мэтр, цi ёсць iншыя сродкi, апрача выцiску i перагонкi, каб атрымаць пах з якога-небудзь цела?

Бальдзiнi здалося, што гэты голас прагучаў альбо ў ягоным уяўленнi, альбо з таго свету, i ён механiчна адказаў:

-- Так, ёсць.

-- Якiя? -- зноў прагучала пытанне, i гэтым разам Бальдзiнi заўважыў рух Грануевых вуснаў. "Вось i ўсё,-- падумаў ён.-- Вось i канец, гэта гарачка, ужо агонiя". I ён устаў, падышоў да ложка i нахiлiўся над хворым. Той ляжаў з расплышчанымi вачыма i глядзеў на Бальдзiнi такiм самым насцярожлiвым , нерухомым позiркам, як i падчас iх першай сустрэчы.

-- Якiя? -- спытаўся ён.

Бальдзiнi ачуўся, пепраўзмог раздражнёнасць,-- нельга ж адмаўляцца выканаць чалавеку яго апошнюю просьбу -- i адказаў: --Ёсць тры такiя спосабы, сыне мой: enfleurage a chaud, enfleurage a froid i enfleurage a l'huile*. Яны намнога лепшыя за дыстыляцыю, i iмi карыстаюцца, каб атрымаць самыя тонкiя пахi: з язмену, ружы i апельсiнавага цвету.

-- Дзе? -- спытаўся Грануй.

-- На поўднi, -- адказаў Бальдзiнi.-- Найперш у горадзе Грасе.

-- Добра, -- сказаў Грануй.

I з гэтымi словамi ён заплюшчыў вочы. Бальдзiнi павольна ўстаў. Ён сабраў свае лiсткi, на якiх не было напiсана нi радочка, i пашукаў свечку. На дварэ ўжо свiтала. Бальдзiнi ледзь трымаўся на нагах, аж так стамiўся. Трэба клiкнуць святара, падумаў. Потым машынальна перахрысцiўся i выйшаў.