Патрык Зюскiнд - Парфума

Але Грануй не памёр. Ён толькi моцна спаў, аддаўшыся мроям, i ўцягваў у сябе свае сокi. Пухiры на целе ўжо пачалi падсыхаць, гнойнныя кратары зацягвацца плеўкай, язвы сцягвацца. Праз тыдзень ён паправiўся.

Найбольш яму хацелася б паехаць на поўдзень, туды, дзе можна вывучыць новыя тэхнiчныя прыёмы, пра якiя сказаў стары. Але пра гэта, вядома, i марыць не было чаго. Ён жа толькi вучань, iнакш кажучы,--нiхто. Калi шчыра, дык, патлумачыў яму Бальтдзiнi, адолеўшы першы наплыў радасцi, калi Грануй паўстаў з мёртвых, калi шчыра, ён быў нават менш, чым нiхто, бо прыстойны вучань павiнен мець бездакорнае паходжанне, iнакш кажучы, законна пашлюбаваных бацькоў, сваякоў у саслоўi i дагавор з майстрам пра навучанне. А ў Грануя нiчога такога не было i ў заводзе. I калi ён, Бальдзiнi, усё-такi згаджаецца памагчы яму стаць калi-небудзь чаляднiкам, дык зробiць гэта пры ўмове бездакорных паводзiнаў Грануя ў будучым i з ласкi да ягонага не зусiм беспахiбнага таленту. Хоць ён, Бальдзiнi часта цярпеў ад сваёй бясконцай дабрынi, якую не мог перасiлiць.

Ясна, каб стрымаць абяцанне, ягонай дабрынi спатрэбiўся даўжманы тэрмiн -- аж тры гады. За гэты час Бальдзiнi з дапамогай Грануя здзейснiў свае ўзнёслыя мары. Ён адчынiў мануфактуру ў Сэнт-Антуанскiм прадмесцi, выбiўся са сваiмi выштукаванымi парфумамi ў прыдворныя парфумнiкi, атрымаў каралеўскi прывiлей. Яго тонкiя пахошчы знайшлi збыт усюды, аж да Пецярбурга, да Палерма, да Капенгагена. Адзiн гатунак, з мускусным адценнем, iшоў нарасхват у Канстанцiнопалi, а там жа, бачыць Бог, чаго-чаго, а сваiх пахучасцяў нiколi не бракавала -- звалiся. У элегантных канторах лонданскага Сiцi пах бальдзiнеўскiх парфумаў трымаўмя гэтак жа стойка, як i пры пармскiм двары, варашаўскi Бэльвэдэр прабраў ён гэтак сама, як i сядзiбу графа фон-унд-цу Лiпэ-Дэтмальда. Сямiдзесяцiгадовы Бальдзiнi, якi ўжо быў змiрыўся з пепрспектывай правесцi старасць у чорнай нэндзы пад Месiнай, акрыяў, узвысiўся да стану бясспрэчна найвялiкшага парфумнiка Еўропы i аднаго з найбагацейшых буржуа ў Парыжы.

На пачатку 1756 года -- пад той час ён абставiў яшчэ адзiн дом побач з старым на мосце Мяняйлаў, толькi пад жытло, бо стары лiтаральна да вышак быў напханы духмянымi рэчывамi i спецыямi,-- ён паведамiў Граную, што цяпер згодзен адпусцiць яго, зрэшты, пры трох умовах: па-першае, той не мецьме права нi рабiць нiякiх духоў, што нарадзiлiся пад дахам у Бальдзiнi, нi перадаваць iх формулаў трэцiм асобам; па-другое, ён павiнен пакiнуць Парыж i не вяртацца туды, пакуль жыцьме Бальдзiнi; i, па-трэцяе, ён павiнен маўчаць пра дзве першыя ўмовы. Хай ён прысягне ў гэтым усiмi святымi, беднай душою сваёй мацi-нябожчыцы i сваiм гонарам.

Грануй, якi не меў нiякага гонару, не верыў у святых, а ўжо тым больш у бедную душу сваёй мацi, прысягнуў. Ён прысягнуў бы ўсiм. Ён прыняў бы любую ўмову Бальдзiнi, бо яму патрэбная была грамата чаляднiка -- яна дазваляла яму непрыкметна жыць, падарожнiчаць i ўладкавацца на працу. На астатняе яму напляваць. Ды i што гэта за ўмовы! Не вяртацца ў Парыж? Навошта яму здаўся той Парыж! Ён ведаў яго напамяць да самага апошняга смярдзючага закутка, ён усюды насiў яго з сабою, ён валодаў Парыжам ужо шмат гадоў. Не рабiць бальдзiнеўскiх модных духоў? Не перадаваць формулаў? Нiбыта ён не можа рыдумаць тысячу iншых, такiх самых добрых, яшчэ лепшых -- варта захацець толькi! Але ж ён зусiм гэтага не хацеў! Ён не збiраўся канкурыраваць з Бальдзiнi альбо з кiм бы тое нi было з iншых буржуазных парфумнiкаў. Ён i не думаў рабiць вялiкiя грошы на сваiм таленце, ён нават не хацеў зарабляць iм на пражытак, калi здолее жыць iнакш. Ён хацеў неяк выпусцiць вонкi сваё ўнутранае "я", не што iншае, а менавiта ўнутранае "я", якое лiчыў больш вартасным, чым усё, што мог прапанаваць яму свет. I таму ўмовы Бальдзiнi Граную не значылi анiчагуткi. Навесну, ранняй травеньскай ранiцай, ён выправiўся ў дарогу. Ён атрымаў ад Бальдзiнi маленькi юрзачок, яшчэ адну кашулю, пару панчох, столку каўбасы, конскую гуньку i дваццаць пяць франкаў. Гэта куды больш, чым належыцца, сказаў Бальдзiнi, бо ж Грануй набыў у яго глыбокую адукацыю, за якую не заплацiў нiчога. А звычайна даюць на дарогу два франкi, i ўсё. Але ён, Бальдзiнi, чалавек лагодны, мяккi i не мае сiлы пепрабароць сваю дабрыню i тую глыбокую сiмпатыю, якая за гэтыя гады назапасiлася ў ягоным сэрцы да слаўнага Жан-Батыста. Ён зычыць яму ўдачы ў ягоных вандроўках i яшчэ раз настойлiва заклiкае не парушаць сваёй клятвы. З гэтымi словамi ён правёў яго да чорнага ходу, дзе калiсьцi прыняў,i адпусцiў у белы свет.