Патрык Зюскiнд - Парфума

Яны сядзелi каля агню на зэдлiках, у палоне ў няўклюднага агрэгата, абодва прычараваныя, хоць i па зусiм розных прычынах. Бальдзiнi умляваў ад самога гарэння агню i чырвоных водблiскаў полымя на медзi, яму падабалася патрэскванне дроў i булькат у перагонным кубе, бо гэта было як i раней. I ён паынаў расказваць гiсторыi, бясконцыя гiсторыi пра тое, што было, што збылося. Пра вайну за iспанскую спадчыну, на вынiк якое ён iстотна паўплываў, ваюючы супраць аўстрыйцаў, пра партызанаў, з якiмi ён наводзiў жудасць на Сэвэны, пра дачку аднаго гугенота ў Эстэрлi, якая аддалася яму, ап'янелая ад паху лаванды; пра лясны пажар, якога ён ледзь быў не нарабiў i якi спустошыў бы ўвесь Праванс, далiбог, далiбог спустошыў бы, бо дзьмуў такi моцны мiстраль; i ён расказваў пра дыстыляцыю, зноў i зноў пра тое, што было тады, уначы, у чыстым полi, пры святле месяца, пра вiно i цакатанне цыкадаў, пра лавандавы алей, якi ён тады прыгатаваў, такi вытанчана-пахучы, што яго бралi ў яго на вагу срэбра; пра сваю вучобу ў Генуi, пра гады бадзянняў i пра горад Грас, дзе парфумнiкаў столькi, колькi ў iншых мясцiнах гарбароў, а сярод iх ёсць такiя багатыя, што яны жывуць, як князi, у раскошных дамах з цянiстымi садамi i тэрасамi i ядуць у ядальнях, ашаляваных драўлянымi панэлямi, ядуць з парцалянавых паўмiсачак залатымi вiдэльцамi i нажамi i гэтак далей...

Такiя вось гiсторыi распавядаў стары Бальдзiнi за келiхам вiна, i ад вiна, i ад полымя, i ад захаплення сваiмi ж гiсторыямi шчокi ў яго займалiся агнём. Але Грануй, якi больш трымаўся ў цянi, зусiм яго не слухаў. Яго не займалi нiякiя старыя прыгоды, яго цiкавiла адно тое, што адбывалася ў яго на вачах. Ён неадступна глядзеў на трубачку ў корку перагоннага куба, з якой тонкiм струмочкам бег дыстылят. Гледзячы на яго, ён уяўляў сябе такiм самым пепрагонным кубам, дзе ўсё кiпiць, i булькае, i адкуль таксама выцякае дыстылят, толькi яшчэ лепшы, навейшы, незвычайнейшы, дыстылят тых рэдкiх раслiн, якiя ён сам вывеў усярэдзiне ў сябе самога, якiя там расцвiталi, даступныя толькi ягонаму нюху, i якiя маглi б сваiм дзiвосным водарам пепратварыць свет у пахучы Эдэм, дзе яму жылося б, прынамсi нюхальна, прыстойна. Быць вялiкiм перагонным кубам, з якога вылiвалiся б на ўвесь свет створаныя iм дыстыляты,-- вось якiм марам аддаваўся Грануй.

Але калi Бальдзiнi, разагрэты вiном, усё больш расплываўся ў бясконцых гiсторыях пра тое, як яно ўсё было раней, i ўсё больш безразважна ўпадаў у туманныя мроi, Грануй неўзабаве забаранiў сабе забывацца ў неацугляных фантазiях. Спачатку ён выкiнуў з галавы вобраз вялiкага перагоннага куба, а замест гэтага скарыстацца сваiмi нядаўна набытымi ведамi дзеля самых блiзкiх мэтаў.

Прайшло няшмат часу, i ён зрабiўся спецыялiстам у рамястве перагонкi. Ён выявiў -- i ягоны нос дапамог яму ў гэтым больш, чым правiлы i настаўленнi Бальдзiнi,-- што жар агню найбольш уплывае на якасць дыстыляту. Кожная раслiна, кожная кветка, кожны вiд драўнiны i кожнгы плод вымагаюць адмысловай працэдуры. Часам даводзiлася ўчыняць магутнае пераўтварэнне, часам -- толькi больш-менш моцнае кiпенне, а некаторыя кветкi аддаюць свой найлепшы пах, толькi калi прымусiць iх пацець на самым маленькiм агнi.

Не менш важны быў i сам працэс прыгатавання. Мяту i лаванду можна было апрацоўваць цэлымi абярэмкамi. Андрэс мусова было акуратна перабраць, пасячы, нашынкаваць, патаўчы i нават расцерцi на муку, перш чым класцi ў медны кацёл. А сёе-тое ўвогуле не паддавалася перагонцы, i гэта было Граную асаблiва прыкра.

Убачыўшы, як упэўнена Грануй абыходзiцца з апаратурай, Бальдзiнi цалкам даверыў яму перагонны куб, i хлопец адразу скарыстаўся свабодай. Цэлымi днямi ён складаў духi i ўсялякiя розныя iншыя пахошчы, а ўначы займаўся выключна таямнiчым мастацтвам перагонкi. Ягоны план быў у тым, каб стварыць абсалютна новыя пахучыя рэчывы, i з iх дапамогаю атрымаць хоць некаторыя з тых пахошчаў, якiя ён напсiў у сваiм уяўленнi. Спачатку яму спрыяў пэўны поспех. Удалося вырабiць алей з крапiвы i насення крэс-салаты i туалетную ваду з свежай кары конскага бэзу i галiнак цiсу.

Праўда, дыстыляты сваiм пахам амаль не нагадвалi зыходных рэчываў, але ўсё-такi былi цiкавыя для далейшай перапрацоўкi. Зрэшты, потым траплялiся рэчывы, непрыдатныя пад гэты спосаб. Напрыклад, Грануй спрабаваў дыстыляваць пах шкла, глiнiста-халодны пах гладкага шкла, якога звычайны чалавек зусiм не чуе. Грануй дастаў аконнае шкло i апрацоўваў яго вялiкiмi кавалкамi, абломкамi, асколкамi, пылам -- анi знаку поспеху. Ён дыстыляваў латунь, парцаляну i скуру, зерне i жвiр. Проста зямлю. Кроў i драўнiну, свежую рыбу. Свае ж валасы. Нарэшце, ён дыстыляваў нават ваду, ваду з Сены, бо яму здалося, што яе адмысловы пах варта захаваць. Ён думаў, што з дапамогай куба ён зможа выдабыць з гэтых рэчываў iх своеасаблiвы пах, як здабываў яго з чабору, лаванды i насення кмену. Ён жа не ведаў, што ўзгонка ёсць не што якое, як спосаб раскладання змешаных субстанцый на iх лятучыя i нелятучыя складнiкi i што ў парфумерыi яна карысная толькi тым, што можа аддзялiць лятучыя эфiрныя алеi некаторых раслiн ад iх бяспахавай рэшты. Для субстанцый без гэтых эфiрных алеяў такi метад дыстыляцыi, зразумела, не меў сэнсу. Нам, людзям сучасным, якiя вывучалi фiзiку, гэта i без таго ясна. Але Грануй прыйшоў да такога пераканання цаною вялiкiх высiлкаў пасля многiх-многiх марных доследаў. Месяцамi ён праседжваў каля куба цэлыя ночы i ўсiмi магчымымi спосабамi спрабаваў праз перагонку вырабiць зусiм новыя пахi, водары, якiх дагэтуль не было на зямлi ў канцэнтраваным выглядзе. I нiчога з гэтага не атрымалася, акрамя некалькiх мiзэрных раслiнных алеяў. З глыбокага, багатага калодзежа свайго ўяўлення ён не здабыў анi кропелькi канкрэтнай пахавай эсэнцыi, з усяго, што мроiлася яго фантастычнаму нюху, ён не здолеў рэалiзаваць анiводнага атама.