Аркадзь Куляшоў - Хуткасць

Цяпер я знаю, хто ты. Ты — Юрась,
Каму каля Анэлінай магілы
Капаеш дол?
Ю р а с ь
Сабе на гэты раз.
Капаю дол, бо жыць не маю сілы.

К а л і н о ў с к і

Я б не рабіў так. Шкода белы свет,
Зямлю, людзей з ix доляю жабрачай.
На снезе твой кажух i пісталет...
Страляцца будзеш?
Ю р а с ь
Я рашыў іначай.
У ямку лягу. Зверху кажухом
Накрыюся. Засну пад спеў мяцелі,
I думаць буду — гэта спеў Анэлі.

К а л і н о ў с к і

Хто ж пахавае?
Ю р а с ь
Можа быць, Арцём.

К а л і н о ў с к і

А як не знойдзе?
Ю р а с ь
То бяда малая...—
Засыпле снег, а цёплы дождж вясной
Абмые, грунт размые, пахавае
I прашуміць травой над галавой.
Хто субяседнік мой? Чаго жадае?

К а л і н о ў с к і

Ты — час былы, я — час наступны твой,
Нас падзяліў рубеж святла i ценю.
Ты не пакінуў мне i зерня жменю...
Ю р а с ь
Пакінуў я...

К а л і н о ў с к і

Не шмат. Адзін партрэт
Анэлі.
Ю р а с ь
Я пакінуў запавет.

К а л і н о ў с к і

Ты запавет не мне пісаў, а брату.

Ю р а с ь

Як брат адмовіцца, то на расплату
З адступнікам я даў табе дазвол.
Ca зброяй разам пакладзі на стол,
Адхілены, аддадзены знявазе,
Мой ліст!

К а л i н о ў с к i

Твой запавет — адчаю крык.

Ю р а с ь

Я знаю: брат мой — пан, а ты — мужык.
Варожасць паміж вамі пачалася
Не сёння i заціхне не цяпер,
I, можа быць, перажыве цябе.
Хто ведае? А можа, ёй i ў часе
Канца няма?.. Маўчыш? Не забывай:
Калі адчай, то ў гэтым — мой адчай.
Каліноўскі ачнуўся.
Побач з ім на ўслоне сядзіць гаспадар.

К а л i н о ў с к i

Яцына?

А р ц ё м

Я.
К а л i н о ў с к i

Нядаўна тут ca мной
Хтось размаўляў?

А р ц ё м

Не. Яська сам з сабой
Тут гаварыў. Так, як у сне гавораць.
Стаміўся... Сном кароткім не агораць
Дарог, трывог з відна i да цямна.

К а л і н о ў с к і

Марыська дома?..

А р ц ё м

Тут яшчэ яна.
З маёнтку наязджае рэпецітар,
Што граф наняў. Цалюткі дзень амаль
Чытае кніжкі... Так... З-за чорных літар
Не бачыць свету белага, на жаль.

К а л і н о ў с к і

Выходзіць, не ў настроі.

А р ц ё м

Не ў настроі.
Сланяецца змрачнейшая ад хмар.
Перасялілася, жыве ў пакоі
Тым самым, дзе дазнанне вёў жандар.
К а л i н о ў с к i
Як нам сустрэцца з ёй?.. Хоць на паўслова.

А р ц ё м

Крый божа! Не карай яе сурова!
Яна, як пакахае, то ні вір
Не страшны ёй, ні жвір, ні манастыр.
Яна, як маці... Свет забыць гатова.
Ты пашкадуй яе, мой камандзір!
Я ўжо на ты, як свой... i прабачэння
Не папрасіў...

К а л і н о ў с к і

Кажы, Арцём, кажы...

А р ц ё м

Я ведаю, у Яські ёсць сумленне.
Не пераходзьце страшнае мяжы...
Перачакай,яна перачакае,
А можа, i забудзецца.
К а л i н о ў с к i
Наўрад.

А р ц ё м

Не кліч.

К а л і н о ў с к і

Хай так!.. А пра мяне спытае,
Скажы — я слова не бяру назад!
«Ледзь толькі мы склікаць на бой атрады,
Варшаву падтрымаўшы, пачалі,
Інтрыгамі i коштам чорнай здрады
Да ўлады ў Вільні белыя прыйшлі.
Яны застацца прагнуць на чале
Паўстання, намі ўзнятага... Але
Хамуціус, хоць змушаны панамі
Пакінуць Вільню, праз сваіх людзей
Падтрымлівае з Гродні сувязь з намі,
Мы — з вамі. Так i будзе надалей.
Не трацім мы надзей у абцугі
Дваранства ўзяць. Хамуціус Другі».
З ліста Малахоўскага ў атрад Віславуха
Змова
Канец лютага, год 1863. Вільня. Касцёл.
У захрысным пакоі сабраліся на нелегальную сустрэчу
прадстаўнікі камітэта «белых» — Гейштар, Аскерка, Яленскі,
i камітэта «чырвоных» —. Каліноўскі, Малахоўскі, Чаховіч,
Сход вядзе камісар з Варшавы — Дзюлеран.

Д з ю л е р а н

Цішэй, сябры! Адну мы варым кашу.
М а л а х о ў с к і
Але ядзім з катла не аднаго.

Д з ю л е р а н

Пан Малахоўскі, на сустрэчу нашу
Я вас паклікаў не дзеля таго,
Каб зноў распачынаць старыя спрэчкі.
Час, ведаеце самі, не такі...
Пан Гейштар, пан Яленскі не ваўкі,
А вы i Каліноўскі не авечкі.
Паўстанне ўзняўшы, вы не свой урад
У Вільні абвясцілі, а — разлад!
Я вас пазваў... Чаму не ў поўным складзе
Ваш камітэт? Дзе Длускі Баляслаў?