Аркадзь Куляшоў - Хуткасць

Г е л е н а

Граф помніць нас! Паводзіўся, як свой.
Допыт
Дом Гелены Ямант. Пакой, дзе жыве Каліноўскі.
Вокны ў сад. За сталом жандарскі афіцэр.
Ён вядзе допыт. Каля дзвярэй узброены салдат.
Капітан удакладняе пратакол.

К а п i т а н

Завуць вас Каліноўскі Канстанцін,
З дваран.

К а л і н о ў с к і

Дробнапамесны дваранін.

К а п i т a н

Сюды вы з Ваўкавыскага павету
Прыехалі... Якую мае мэту
Прыезд?

К а л і н о ў с к і

Не разумею капітана:
Спачатку арышт, потым пратакол,
Хоць для каго — такое нечакана.
Між тым, мне не належыць тут ні стол,
Hi гвалтам растрыбушаная шафа.

К а п i т a н

Што гэта дом сваячаніцы графа
Я ведаю, аднак...

К а л і н о ў с к і

Вы ні ў стале
Нічога не знайшлі, ні пад падлогай.
Прыстойны дом такою мерай строгай
Вы крыўдзіце.

К а п i т а н

Не крыўдзіў бы... Але,
На жаль, мы маем факт найдакладнейшы,
Што чалавек прыезжы, не тутэйшы,
Чытаў лісток крамольны на млыне.
Па справе следства строгае вядзецца.
Ёсць сведкі адпаведныя ў мяне.

К а л і н о ў с к і

Пры чым тут я?

К а п i т а н

Лісток, які завецца
«Мужыцкай праўдай», кліча дзецюкоў
Ісці з касой, з сякерай на паноў.
Не ўсё так нечакана, як здаецца.
Вы ў ролі бунтара, а я — суддзі.

К а л і н о ў с к і

Дзе ж сведкі?

К а п i т a н

Тут. Гаўрылаў, прывядзі.
Ды не марудзь!

С а л д а т

Ёсць, ваша благароддзе!
(Салдат казырае i выходзіць з пакоя.)

К а п i т а н

Не апазнаюць вас, вы на свабодзе.
Хаджу пад богам, пад царом жыву.
Нікому не раблю я выключэння.
He вінаваты — дом без прабачэння
Я не пакіну. Пратакол парву.

Уваходзяць с а л д а т i с я л я н е .

Тут i маладыя дзецюкі i сталейшага веку людзі.
Хто тут старэйшы?

А р ц ё м

Я. Арцём Яцына.

К а п i т а н

Уважліва глядзі на гаспадзіна.
З-пад Вільні Яська? Той?

А р ц ё м

Не той.

Д з я ц ю к

Не той.
Д р у г і д з я ц ю к
Чарнейшы той, з калматай барадой,
У світцы быў.

К а п i т а н

А што чытаў з лістка
Вам Яська-гаспадар?

А р ц ё м

Пра мужыка.

Д з я д ю к

Аб вольнай волі.

Д р у г i д з я ц ю к

Аб сярмяжнай долі.

К а п i т a н

I не змаглі звязаць бунтаўшчыка?

А р ц ё м

Збаяліся.

Д з я ц ю к

А раптам пры пістолі.
Яшчэ нам пра дара казаў...

К а п i т а н

Даволі!
Вы вольныя.
С а л д а т адпускае с я л я н i ўслед за імі выходзіць сам.
Капітан ірве пратакол на дробныя шматкі i кідае ix у кошык.
Раблю, як абяцаў.
Жадаю вам прыемных сноў i спраў.
Даруйце... Ёсць яшчэ адно пытанне:
Марыся Ямант запрасіла вас
У госці?

К а л і н о ў с к і

Так.

К а п i т а н

Знаёмства ці каханне?
Маўчыце. Красамоўыей за адказ
Мужчынскае маўчанне.

К а л і н о ў с к і

Новы допыт?

К а п i т а н

Паверце, не. Хутчэй — службовы клопат,
Міжвольная даніна пекнаце
Марысі Ямант... Круглай сіраце...
Вы здзіўлены? Так, так, не ў гэтай хаце
Яе, a ў лесе, нарадзіла маці,
Сама ж памерла. Круглай сіратой
Расло дзяўчо.

К а л і н о ў с к і

Гелена Ямант ёй
Не маці?.. Глупства нейкае.

К а п i т а н

Ну што вы!
Не мог архіў сакрэтны спудлаваць.
З прычыны гэтай — клопат мой службовы:
Я вам не раю масла падліваць
У той агонь, што выбухнуць гатовы.
Палітыка, дальбог, не для кахання,
Яна — цяжкі ланцуг для светлых мар.
Ёсць прыклады... Трагедыі паўстання...

К а л і н о ў с к і

Пры гэтым вы так мнагазначна ў твар
Зірнулі мне.