Аркадзь Куляшоў - Хуткасць

Р а г н е д а

Гасцюе ў вас?

Г е л е н а

Марыська запрасіла.

Р а г н е д а

Даўно ён тут?

Г е л е н а

Ды ўжо чатыры дні.

Р а г н е д а

А ён ёй падабаецца. Зірні:
Між ім i ёй ідзе вачэй размова,
Пан русы, a дзяўчына чарнаброва...

Уваходзіць граф В і к т о р С т а р ж ы ц к і .
Босы, кашуля на ім расхрыстана,
у руках кіёк з ляшчыніны.
Ён шчаслівы, вясёлы.
Следам ідуць М а р ы с ь к а i К а с т у с ь К а л і н о ў с к і

С т а р ж ы ц к і

Гелена, добры дзень!
( Цалуе руку, звяртаецца да ўсіх .)
Хачу я ўсім
Прысутным абвясціць, у добрым часе,
Аб змене той, якая адбылася
У лесе брата, вашым i маім.
Дык слухайце, што я скажу вам... Згодна
Хадайніцтва майго, маіх сяброў,
Самім царом, за даўнасцю гадоў,
Грэх брату дараваны пасмяротна.
Яго імя не пахаваў гушчар,
Ягоны род не згінуў... Не загіне.
Марыся — больш не Ямант, а графіня
Старжыцкая. А я — не гаспадар
Таго маёнтку, што мяжуе з вамі.
Не я, а лес яго вяртае вам.
Гелена, плачаш ты? Не плач. Слязамі
Не вернеш Юрася. Хай лепей нам
Накрые стол доўгацярплівы дом!
Наш дом!.. З вячыстай хвояй за акном.
Знаёмства
Ж а н ч ы н ы, а следам за імі М а р ы с ь к а,
праходзяць у суседні пакой.
Там яны займаюцца гаспадарчай справай —
иакрываюць стол.
Мы бачым ix, але не чуем,
бо ўвагай скіраваны на гасціную,
дзе ў гэты час размаўляюць Bi к т о р С т а р ж ы ц к
i К а с т у с ь К а л i н о ў с к i.

К а л і н о ў с к і

Нябожчыкам не трэба даравання
Былых грахоў. Калі ім сніцца сон,
То сніцца ім не тытул, a паўстанне
Наступнае. Яго набатны звон.
З марудных дыліжансаў на чыгунку
Час перасеў i ў тым імчыць кірунку,
Якога час мінулы не дасяг.
Паўстанне ўжо не за гарамі, вашаць...
А выбухне — што тытул будзе важыць,
Пазбаўлены мінулых пераваг?
Што граф? Што князь?

С т а р ж ы ц к і

Прашу вас, дзеля бога,
Цара хоць не чапайде.

К а л і н о ў с к і

Засцярога?

С т а р ж ы ц к і

Так. Я ж — маршалак.

К а л і н о ў с к і

Вас мы не чапаем.
Але ж i вы i я, хіба не знаем,
Што ўвесь наш бедны край прыйшоў у рух.
Цара i канцылярыю ўсім краем
Клянуць... А мы тут баімося ўдвух.

С т а р ж ы ц к і

Вам лёгка. Вы ад царскіх слуг далёка.
А я? Я — знатны лёкай для паслуг,
Нядрэмнае за каркам чую вока.
Дзе не ступлю, хлусню на слых лаўлю,
Ліхія чуткі, быццам я зямлю
Хачу раздаць...

К а л і н о ў с к і

Я чуў. Але не верыў.
Не веру ў філантропію намераў.
Калі б намер сур'ёзны быў у пана,
То здзейсніў бы яго ён нечакана
У зручны момант, улічыўшы ўмовы,
А не для слоў пустых.

С т а р ж ы ц к і

Святыя словы!
Ніхто не стане жартаваць з пятлёю
Намыленай.

К а л і н о ў с к і

Аднак, я чуў другое...
Не знаю, ці казаць?

С т а р ж ы ц к і

Чаму б i не?

К а л і н о ў с к і

Пра нейкую наяўнасць запавету...
Нібы яго пакінуў брат ваш.
С т а р ж ы ц к i
Мне?

К а л і н о ў с к і

Хто кажа — вам, хто кажа — камітэт
Паўстанцкаму.

С т а р ж ы ц к і

A хіба ёсць такі?

К а л і н о ў с к і

Ды рознае гавораць дзецюкі
Пра камітэт той самы i пра справу.
Нібыта граф Старжыцкі ў пэўны час,
Паўстанца-брата помнячы наказ,
Не стане спадзявацца на Варшаву
З няпэўнасцю яе, ні на Парыж,
Сам панясе пачэснай справы крыж.
Яму,— гавораць,— наш давер i зброя
Ён — сам герой, не толькі брат героя!
Словы Каліноўскага ўразілі графа.
Страх маршалка i адвага паўстанца адбіваюцца на ягоным
твары.
Што пераважыць — адвага ці страх — невядома.

С т а р ж ы ц к і

Як бачыце, зусім нядобры слых.

К а л і н о ў с к і

На рэха слых падобны: быў i сціх.

С т а р ж ы ц к і

Вось брата ліст! Пасланне дзён былых,
Паслухайце... «Я пакідаю свет.
Пішу табе не ліст, а запавет...
Узняўшы бунт, народу-жабраку
Мы камень падалі, а не руку,
Мы гінем ад таго, што абяцалі
Зямлю яму, а не далі ні цалі».
Так напісаў Юрась!