3-і голас
Адвязваюць пояс; пасыпаліся з-за пазухі кускі смолкі.
1-ы голас
Во, во! гляньце, чым прасвіста
Ратаваў усіх нас чыста.
Колькі галасоў
Нават смолка для падпалкі…
3-і голас
Валакуць і прыціскаюць Сама плячыма да грушы, закручваюць рукі назад і звязваюць іх на другім баку грушы.
Сам
Ратаваці бег з папару
Усіх чыста ад пажару.
1-ы голас
Хай да дня тут перастое,—
Там убачым, што якое…
4-ы голас (да сляпой бабы)
Хутка ўсе адыходзяць у бок пажару.
Сам (панура)
За няма што на вяроўку,
Як якога арыштанта…
Падростак (выбягае са скрыпкай)
Вось абняў, як дзеўку, грушу,
Нат рукамі не паруша…
Я хоць з бабай ажаніўся,
Гэты ж к дрэву прычапіўся.
(Да Сама.)
Дрэнна, дзядзька! Невялічкі
Смак пад дзічкай — не ўрваць дзічкі.
Ну, пушчу цябе на волю,
Вазьмі бабу маю толькі; —
Ўсяго першы дзень жанаты,
А ўжо хоць ідзі вон з хаты.
(Хоча развязаць пояс, але, аглянуўшыся, уцякае.)
Старая, за ёй нявестка падбягае, і хмурна ідзе стары, кідаючыся са слязьмі к Саму.
Старая
А!.. сынок мой, ці ж ты збрыдаў
Хаткай, намі так без жалю?
Стары (панура)
Ці то праўда, што казалі?
Старая
Ўсё бацькам сказаць павінен.
Сам (з болем)
Хоць зарэжце, я не вінен:
На начлезе быў… 3 папару
Ратаваць бег ад пажару,
А яны мяне…
Стары (перапыняючы)
Старая
Бег са смолкай і саломай
Ўжо пад воласць, кажуць людзі.
Нявестка (галосячы)
Што ж, міленькі, цяпер будзе?
Ў ссылку могуць засудзіці,
А мне хоць ідзі ў свет з дзіцем.
Стары (глуха)
Не жалеў ты бацькі, маці,
Ані жонкі, ні дзіцяці.
Старая (слязліва)
Колькі бедненькаму мукі:
Збілі так, звязалі рукі.
(Хоча развязаць.)
Стары
Не чапай без часу, маці,—
Гэтым нам не ўратаваці,
Толькі можа стацца горай.
Усё роўна ўжо дзень скора:
Наверх праўда выйсць павінна.
Хоць бы мела ўзяць нам сына.
Сляпая (уціраючы слёзы)
Так ці сяк — не вернем хаткі…
Прынясем пайдзем астаткі.
(Уздыхаючы, адыходзяць.)
Падростак (падбліжаючыся)
Нудна, дзядзька! Мамка з таткам,
Ну, і жоначка з дзіцяткам.
Пагасціўшы, разышліся:
Па апошняе пайшлі ўсе.
Пакуль зноў хто прывандруе,
Я на памяць падарую
Паясок табе твой, дзядзька,
Пажалею лепш, як бацька.
Развязвае Саму рукі, той бяссільна асоўваецца ля грушы. Падростак садзіцца на стале і пачынае з увагай строіць скрыпку.
Сам (панура)
Ўсё згарэла, ўсё, дазвання —
3 хатай воля і прыстанне.
Слепа стануць сведчыць людзі,—
Суд у катаргу засудзіць.
3 усім родным разлучуся…
Не вярнуся, а вярнуся —
Уся вёска сходку скліча,
Мне праступкі ўсе паліча;
Скажуць: ссыльнага не трэба…
Зноў без хаты, зноў без хлеба…
3 дзіцем жонка ў чужых згіне,
А бацькі — у жабраніне…
На пагібель, на скананне
Ўсё згарэла, ўсё, дазвання.
(Гаворачы ўсё гэта, круціць у руках пояс, мацуе і мяркуе яго даўжыню і жудка ўсміхаецца.)
Падростак (раптам перастаючы строіць скрыпку і ўглядаючыся ў адзін бок)
(Саскаквае са стала і ўцякае.)
Сам (як шалёны, ускаквае на стол і завязвае за сук грушы пояс)
Будзь шчасліваю, старонка!
(Укладае галаву ў пятлю і вісне.)
Вар'ятка (улятае — таксама — з галавешкай і вянком)
Дзе мой нож? усіх парэжу!
Ніхто жыў тут не залежа!
Читать дальше