Гэнры Лангфэла - Спеў аб Гаяваце

Хвой заснежаных зімовых,
Чуў галошанне Накоміс:
«Ваганомін! Ваганомін!
Лепш бы мне самой загінуць!
Ваганомін! Ваганомін!»

У вігвам ён уварваўся
I яшчэ з парога ўбачыў,
Як хісталася павольна
Шматпакутная Накоміс
Над памёршай Мінегагай,
I з такім адчаем крыкнуў
Утрапёны Гаявата,
Што са стогнам скалануўся
Лес вакол і ў небе зоры
Страсянуліся ад болю.

Сеў тады ён, нерухомы,
Каля ног Вады Вясёлай,
Каля ног, калісьці жвавых,
Што не выбегуць ніколі
Гаяваце насустрэчу,
Што за ім не пойдуць следам.

I, закрыўшы твар рукамі,
Сем начэй і дзён сядзеў ён
Моўчкі, быццам непрытомны;
Змрок ад сонца, дзень ад ночы
Цёмнай ён не мог адрозніць.

Пахавалі Мінегагу;
У глухім, глыбокім лесе
Ёй капалі дол глыбокі;
Па-святочнаму адзелі;
Каб не мерзла, загарнулі
У футровую накідку,
Белым снегам укрывалі,
Нібы футрай з гарнастая.

А ўначы агонь расклалі
На магіле Мінегагі,
Што гарэў чатыры ночы,
Асвятляючы дарогу
Ёй да Вострава Шчаслівых;
Тсугі цёмныя галіны
Асвятліўшы, уздымаўся
Той агонь з лясной магілы,
А за ім сачыў з парога
Пільным вокам Гаявата,
Каб не даць агню пагаснуць,
Каб свяціў ён Мінегазе.

«Да спаткання, — гаварыў ён,
Дарагая Мінегага!
Маё сэрца пахавана,
Мае думкі неадступна
За Вадой Вясёлай крочаць!
Ты ідзі і не вяртайся
Зноў сюды дзеля пакуты,
Каб ні голад, ні гарачка
Сэрца больш не спусташалі.
Хутка выканаю справы,
Наканованыя лёсам,
I пайду тваёй дарогай
Я ў далёкі край Паніма!»

Жыў над рэчкай у вігваме
Адзінокі і маркотны
Дзед з сівою галавою,
На сумёт падобнай снежны;
Ледзь гарэў ачаг ягоны,
Цела дрыжыкі праймалі,
Дзед, захутаны ў дзіравы
Вабівайян, плашч са скуры,
Слухаў толькі буры сковыт,
Як яна шалела ў лесе,
Бачыў толькі завірухі,
Як яны вакол кружылі.

Дагарэў агонь, і вугаль
Белым попелам пакрыўся,
I тады хадою лёгкай
Увайшоў юнак праз дзверы —
Маладая кроў на шчоках
Палымнела, ззялі вочы,
Як вясною зоркі ў небе;
Асвяціў вігвам, як сонцам,
Ён усмешкаю юначай,
Асвяжыў вігвам духмяным
Пахам кветак і травою,
Што яго чало вянчала.

«О мой сын! — стары прамовіў,—
Я з табою рад сустрэцца!
Рад з табой правесці ночку
Тут, дзе тлеюць галавешкі;
Ты раскажаш аб вандроўках,
Аб прыгодах незвычайных
Мне, а я табе таксама
Раскажу аб дзіўных справах,
Аб сваіх учынках смелых».

Тут дастаў ён Люльку Міру
Старадаўняе работы,
Што з чырвонаю галоўкай,
А цыбук яе — з трысцінкі;
Ён, карой набіўшы люльку,
Вугалёк паклаў гарачы
I, падаўшы чужаземцу
Люльку Міру, так прамовіў:
«На зямлю мне дзьмухнуць варта,
Як свой рух спыняюць рэкі,
Як вада заледзянее,
Ператворыцца на камень!»

Адказаў юнак з усмешкай:
«На зямлю дыхнуць мне варта —
Расцвітуць у лузе кветкі,
Рэкі скінуць лёд і з песняй
Пабягуць удаль вясёла!»

«Галавой сваёй сівою
Страсяну, — стары пахмура
Гаварыў,— зямлю бялюткі
Снег укрые, звяне лісце,
Ападзе на дол — о дзіва! —
Дзьмухну я — і лісце згіне.
Паляцяць з дрыгвы на поўдзень
Гусі дзікія і чапля,
Варта мне падаць свой голас,
Як не стане іх — о дзіва!
Дзе нага мая ні ступіць,
Скрозь ад холаду ў пячоры
Звер бяжыць, зямля ад лютай
Сцюжы робіцца каменнай».

«Страсяну я валасамі,—
Адказаў юнак ласкава,—
Хлыне лівень жыватворны,
Закрасуюць зноў расліны,
Гусі дзікія і чапля
Прыляцяць з краін паўднёвых,
Шпарка ластаўкі, як стрэлы,
Прыімчаць адтуль пад стрэхі.
Дзе нага мая ні ступіць,
Скрозь цвітуць у лузе кветкі,
Па лясах цямнеюць дрэвы
Ад зялёнае лістоты!»

За размовай ноч мінула;
З светлых Вебана ўладанняў,
З серабрыстага вігвама,
Як баец расфарбаваны,
Выйшла сонца і сказала:
«Вось і я! Магутны Гізіс!»

Тут стары замоўк раптоўна,
А паветра пацяплела,
На вігваме заспявалі
Птушкі раннія вясёла,
Зазвінеў ручай празрысты,
Праз фіранку прасачыўся
Хмельны пах травы зялёнай.

I Сэгвон, юнак прыгожы,
Пры святле разгледзеў дзённым
Твар старога, твар халодны:
То быў Пібаан суровы.

Па ягоных шчоках слёзы,
Як патокі з гор, сцякалі.
Чым ярчэй свяціла сонца,
Тым хутчэй стары ў памерах
Памяншаўся, стаўшы парай,
Грунтавой вадою стаўшы,
I юнак убачыў кветку
На тым месцы, дзе дымілі
I патухлі галавешкі,
Расцвіла сярод вігвама
Міскадзіт — красуня-кветка,
Міскадзіт — вясны прыкмета.