Генрых Далідовіч - Пабуджаныя

Праз хвіліну-другую ў кабінеце засталіся толькі ўдвух — Фрунзе i Ландар.

— Усё добра, Карл? — усміхнуўся Фрунзе.

— Аж не верыцца: усё выйшла ўдала! — паківаў той галавою.— Сапраўды, усіх ашаламілі...

— Не кажы гоп, пакуль не пераскочыш,— астудзіў яго радасць Фрунзе.— Наперадзе яшчэ, можа, i самае адказнае.

Падышоў, узяў трубку i папрасіў злучыць яго з ад'ютантам галоўнакамандуючага.

— Злучыце мяне з генералам Эвертам,— сказаў яму Фрунзе, адчуваючы, як падкочваецца прыкрае хваляванне. Не простая гэта справа — гаварыць з генераламі. Ды яшчэ пра такое.

— Як вас адрэкамендаваць? — запытаў ад'ютант.

— Я назавуся сам.

Нейкі час трубка маўчала, толькі шыпела, а пасля іншы мужчынскі голас (грубы, уладны) прамовіў:

— Генерал Эверт слухае.

— Міхайлаў, земскі служачы,— назваўся ён, стараючыся гаварыць ясна i выразна.— Толькі што мы, земскія служачыя, арыштавалі губернатара, ліквідавалі паліцэйскія, жандарскія i ахоўнае аддзяленні i ўпраўленні, узялі пад сваю ахову ўстановы...

— Не зразумеў...— прамовіў той.

Фрунзе паўтарыў сказанае i да гэтага дадаў, што яны хочуць знайсці з арміяй паразуменне. Нейкі час было трывожнае маўчанне, а пасля пачуўся далекаваты рэзкі голас — не яму, a іншаму, таму, хто быў там побач з генералам: «Паклічце начальніка штаба i начальніка разведкі». I яшчэ праз хвіліну: «Паны, вы ведаеце, што ў Мінску рэвалюцыйны пераварот? Не? Дык хто павінен дакладваць мне пра гэта — вы ці самі мяцежнікі?»

Эверт сапнуў блізка ў трубку, але змаўчаў, перапыніў сувязь. Калі Фрунзе таксама паклаў трубку, Ландар занепакоіўся:

— Ну што? Пагражае?

— Накрычаў на сваіх падначаленых i кінуў трубку...

— Дык што ж будзе, Міша? — узбуджана, але i ў той жа час спакойна запытаў Ландар.— Эверт кіне на Мінск ваенныя часці, возьме ўладу ў свае рукі?

— Не думаю, Карл,— прамовіў Фрунзе.

Сеў. Адчуў: стаміўся. I ад напружання, i ад недасыпання.

— Калі б ён верыў арміі, то не даваў бы згоды на адрачэнне Мікалая Другога...— дадаў, паціраючы лоб.— А па-другое, ці дазволяць яму узурпаваць тут уладу Часовы ўрад i Петраградскі Савет? Небяспечна, калі пачнуць рабіць перавароты генералы...

— Што будзем рабіць цяпер? — запытаў Ландар.

— Падбірайцеся да сейфаў i архіваў. Паліцэйскае «прыгожае пісьменства» пра нас — у агонь... Як i ў Петраградзе...

— Ясна,— адказаў той i падаўся з пакоя.

Фрунзе ж зноў пачаў званіць — на гэты раз старшыні Мінскай губеранскай земскай управы.

— Пан Міхайлаў? — як толькі ix злучылі, перапытаў той яго прозвішча i, не чакаючы адказу, напаў: — Вы знаеце, што ў Петраградзе ёсць ужо Часовы ўрад?

— Ведаю, пан Самойленка,— спакойна адказаў ён.

— Вы, можа, нават знаеце, што ён сёння выступіў з праграмнай дэкларацыяй?

— Ведаю.

— I вы чыталі яе?

— Чытаў.

— Дык чаму вы займаецеся самаўпраўствам? Хто дазволіў вам арыштоўваць губернатара, раззбройваць паліцыю?

— Народ, рэвалюцыя, пан Самойленка...

— «Народ, рэвалюцыя!» — перакрывіў той.— Рэвалюцыя адбылася, народ дабіўся свайго. Цяпер патрэбен не гармідар, а лад...

— Выбачайце, пан Самойленка...— перапыніў яго Фрунзе.— Па-першае, рэвалюцыя яшчэ працягваецца i нават мы з вамі не ведаем, куды i ў што яна выльецца. Па-другое, народ яшчэ не дабіўся свайго. А па-трэцяе, лад у цяперашняй сітуацыі не азначае свядомага стрымлівання, заглушэння рэвалюцыйнага духу, спробы захаваць самадзяржаўныя парадкі...

— У праграмнай дэкларацыі Часовага ўрада ясна сказана, што цяпер ён бярэ ўладу,—па-ранейшаму варожа да яго паводзіўся Самойленка.— Дык Часовы ўрад, падпарадкаваныя яму органы на месцы будуць вырашаць лёс старой адміністрацыі, заменяць паліцыю міліцыяй... Тут, у Мінску, мясцовы кіруючы орган будзе выбраны сёння праз некалькі гадзін...

— Дык лічыце: мы памаглі ўжо належным чынам зрабіць тое, што павінна быць зроблена заутра...— пакпіў Фрунзе.

Самойленка на хвіліну замаўчаў ад яго гэтага кпіну, а пасля прыстрашыў:

— Я пазваню ў Петраград i дакладу пра вашы абуральныя паводзіны... Мушу буду настроіць супраць вас i высокіх сталічных гасцей, якія прыбылі на наш сённяшні сход...

— Глядзіце самі,— адказаў Фрунзе.— Мы ж пачынаем выконваць свае абавязкі. Сённяшні сход бяром пад сваю ахову, як i заўтра — агульны сход служачых i рабочых устаноў, прадпрыемстваў Усерасійскага земства ў Мінску, а таксама маніфестацыю пасля яго...

Самойленка нічога не адказаў, штосьці буркнуў сам сабе (здаецца, «гэта чорт ведае, што такое...»), як i нядаўна Эверт, першы паклаў трубку.