Генрых Далідовіч - Пабуджаныя

Пачуўшы сігнал, натоўп перастаў слухаць прамоўцу i павярнуўся — да прыезджага, відаць, высокапастаўленага чыноўніка.

— Добры дзень, шаноўная публіка! — той падняў правую руку, дзе былі згорнутыя чорныя пальчаткі.

I калі сёй-той адказаў i даволі задзірліва («Здарова!», «Здароў быў!»), прыезджы з асцярогай акінуў ix усіх позіркам, чамусьці найболей упіваючыся ў найбліжэйшага Васілевіча.

— Панове! Грамадзяне! — сказаў досыць тучна.— Я — старшыня Мінскай губеранскай земскай управы i Ваенна-прамысловага камітэта Самойленка. Я пацвярджаю чутку, што ўжо ўчора, а сёння з раніцы яшчэ больш узбудзіла горад: так, Мікалай Другі адмовіўся ад трона. Гэта — вялікая гістарычная падзея! Але вялікія падзеі ўскладаюць на нас усіх i вялікія абавязкі. У краіне, a ў нас найперш, павінен захоўвацца лад, рэвалюцыя павінна развівацца мірна...

— Але пад вашу дудку, пан кадэт! — перапыніў юнак-прамоўца. Зноў палова гурту азірнулася на яго.

— Мы робім i будзем рабіць усё, каб было як мага найлепей Айчыне, народу,— прамовіў Самойленка.

Ясна, з-за чаго ў яго стомленасць, а заадно i дакор у вачах, падумаў Васілевіч. Канечне ж, перажывае за крах таго, каму служыў верна. Ды i баіцца, каб Мінск не ўспыхнуў, як порах.

— Словаблуддзе! — выкрыкнуў юнак,— Народу патрэбны справы, а не словы! Народ павінен сам рашадь свой лёс.

Самойленка ўжо з адчаем, нават умольна зірнуў на Васілевіча:

— Я ад усёй душы, панове, грамадзяне, прашу вас: разыходзьцеся, не заваблівайце люд, не наэлектрызоўвайце горад! Цяпер нам трэба не хаос, анархія, а развага, спакой. Толькі так мы зможам ва ўсім разабрацца, памагчы Петраграду i змагчы паспрыяць рэвалюцыйнаму абнаўленню тут.

— Вы хочаце ўтаймаваць не толькі нас,— тыцнуў пальцам запалісты юнак, ужо трохі пасінелы ў лёгкай вопратцы ад холаду: цяпер, раніцай, трымаўся колкі мароз.— Вы хочаце ўтаймаваць рэвалюцыю!

— Грэх такое гаварыць, малады чалавек,— падняў на яго стомленыя вочы Самойленка.— Легка сеяць звады, гарлапаніць, нашмат цяжэй рабіць усё па-дзелавому...— Зноў уважліва, з мальбою ўталопіўся на Васілевіча.— Мы, паўтараю, будзем рабіць усё, каб усім было лепш. Сёння да нас у Мінск прыбудуць высокія госці з Петраграда. Яны раскажуць нам пра сталічныя падзеі, а вечарам яны правядуць сход гласных гарадской думы, прадстаўнікоў Земскага i гарадскога саюзаў, губеранскага i павятовага земства, прадстаўнікоў грамадскасці i нацыянальных груп, у тым ліку i рабочага люду...

— Гэта будзе зборышча абаронцаў старога рэжыму! — зноў не даў заверхаводзіць Самойленку юнак.— Народ павінен сам выбраць свой кіруючы орган — Савет. I якраз Савету трэба аддаць уладу. Вось тады гэта будзе рэвалюцыйнае абнаўленне.

— Наколькі я ведаю, сёння-заўтра ўтворыцца ў Мінску i Савет, як вы кажаце. I мы, думаю, будзем супрацоўнічаць...

— Мана! Вы хацелі б бачыць Саветы на ражне!

— Так няможна размаўляць...— развёў рукі Самойленка, апелюючы да натоўпу. I гэты яго ход заваражыў некаторых, i яны пачалі ўжо сімпатызаваць Самойленку i не даваць такой волі юнаку.

Пасля, калі занепакоены Самойленка ад'ехаўся i, можа, падаўся да іншых мітынгоўцаў, каб супакоіць i ix, Васілевіч пашыбаваў далей у горад. Хацеў купіць свежых газет.

Ды ні сталічных, ні мінскіх выданняў у продажы не было. Дык ён паімчаў да будынка, дзе размяшчалася рэдакцыя «Минского голоса». Але трапіць туды не ўдалося: пры ўваходзе стоўпіўся агромністы гурт салдат, чыноўнікаў, рабочых. Гэты гурт падзяліўся на невялікія, цесна стуленыя адна да адной купкі, i ў кожнай купцы было па газеце, якую нехта адзін чытаў уголас.

Васілевіч прыляпіўся да крайняга гурту, дзе голас падаваў маладжавы рыжы чыноўнік:

— «...в Петрограде произошли волнения. Умиротворение взяла на себя Государственная дума...»

Калі ж ён міжволі прыслухаўся да таго, што чыталі збоку, дык пачуў адтуль:

— «...в настоящее время в столице наступило полное спокойствие. Все вернулись к своему труду. Внутренняя жизнь страны течет по своему обычному руслу...»

3.

Як i дамаўляліся, трэцяга сакавіка Фрунзе склікаў яшчэ адну, большую нараду бальшавікоў. На яе апрача тых, хто быў у яго на кватэры ўчора, прыйшлі яшчэ i іншыя цывільныя ды армейскія бальшавікі — Алібегаў, Пярно, Дзмітрыеў, Гурэвіч, Фішгендлер, а таксама i іншыя, менш знаёмыя яму людзі.

Фрунзе спачатку, маючы ўжо сённяшнюю петраградскую газету (яе прывёз i даў яму іхні пасланец), расказаў усім пра тое, што было за апошнія дні ў Петраградзе, а пасля сказаў некалькі слоў пра іхінюю ўчарашнюю сходку i пра тое, што яны рашылі. Як i трэба было чакаць, успыхнулі спрэчкі, i даволі вострыя. Той-сёй рашуча не хацеў аб'ядноўвацца з меншавікамі i бундаўцамі. Але ён здолеў пераканаць i гэтых, максімалістаў, што такі саюз цяпер мусова патрэбен.