Міхась Лынькоў - Над Бугам - выбранае

А сам, спяшаючыся, - забыўся нават на газы пляшку - сцягнуў човен на ваду і паплыў хуценька да берага, каб, не чакаючы раніцы, ісці дахаты і абсушыцца. Дый не толькі абсушыцца. Ніякавата тут цяпер... Плыў і азіраўся назад, налягаючы на вёрткае і склізготнае ад вады вясло.

Сядзеў за сталом прыстаў, і твар яго на кукіш падобны, з сінцамі пад вузкімі шчэлкамі воч, азызлы, з калючаю шчэццю невыразных шчок, кідаў рыўкамі словы. Нібы папярхнуўся прыстаў чым, падавіўся...

- Дык ты, цецярук стары, кажаш, што ніякіх тых лістоў у цябе не было?

- Чаму... Уга, колькі шчэ атрымліваў... Не было таго месяца, каб гэта ліст не атрымаць. Сямён, можна сказаць, акуратны чалавек... Шчэ на рабоце, бывала...

- Гэта нам не цікава. Дык і аб зямлі, кажаш, пісаў?

- А чаму не. Пісаў і пра зямлю. Вот у апошнім яшчэ пісаў, каб я ўжо жонцы яго, братавай маёй, зямлю б як дапамог абсеяць...

Жаўцее за сталом кукіш той, усхадзілася шчэць пад жалвакамі, тапырыцца, нібы вот шчотка тая ваўначосная, калі ды спадзе часам з барабана, выгінацца пачне.

- Ану, Грымдаль, усып яму раз, каб на лад настроіць, каб ведаў, адказваць як...

Грымдаль - стражнік - нізкі, тоўсценькі, як гарбузік той з ножкамі, з адвіслымі пухнатымі мяшкамі шчок, на якіх прытулілася глыбока кірпаціна носа, - аж слінай запырскаў, усхадзіўся:

- Ану, станавіся ва фрунт, стары...

І ўсё падскакваў, выцягваўся на насках ботаў і ад напружвання таго пачырванеў, засопся. Ніяк не мог дапяць да твару і біў пад грудзі, пад дыхавіцу, каб печані прамацаць, як казаў ён.

- Так што ўжо, ваша благароддзе, як след...

Але колькі ні білі, нічога не сказаў Напрэй, бо і сам добра не ведаў, за што ж білі, за што яму так дапякалі. І калі запытаўся апошнім разам прыстаў, а што там брат пісаў пра рабочых, як яны там, адказаў:

- А гэта ўжо вам, пане прыстаў, ведаць, што там дзеецца. А ў мяне - дзень прайшоў, і слава табе Богу. Толькі ж мястэчкам і жыву. А каб у нас дзеелася што асаблівае, дык яно ж усё на віду, і без мяне людзі бачаць. А вот што праўды на зямлі няма, дык гэта як Бог даў. Ты двух сыноў на вайну паслаў, а цябе ўсякі тут грымдаль, які і бабскага андарака выцертага не варты, будзе яшчэ біць цябе... Няхай жа й так... Напішу вот сынам, як яго паважаюць тут ды ўсякія грымдалі тылавыя над імі пацяшаюцца. Мо яно і павінна так быць... Няхай жа...

- Ты, стары, паменей гэта... Як пакорміш клапоў, дык даведаешся, дзе тылы тыя...

- А няхай сабе й пакармлю. Мне клоп не вораг, абы другія клапы не кусаліся, каторыя двухногія...

Начаваў Напрэй у халоднай... Разам з Хведарам, якога асабліва і не білі, так хіба толькі, для прыліку. Толькі ў прыстава й даведаўся Хведар, чаго яго сюды пасадзілі.

- І ў думках не было ў мяне, каб гэта хто на мяне ды такую бяду ўсклаў. Хто яго ведае, што сталася з Лявонам, а цяпер яго мне і прышылі. «Ты яго забіў, - кажуць. - І жонка бачыла, як ты таго вечара ішоў з ім». Ну што ж, ішоў... Дык вот табе...

Раніцой Напрэй насіў ваду на кухню прыстава. Дровы калоў - бадай паўсажня таго ўпарадачыў... І калі вот дужа ўжо захацелася есці, прыйшоў ад прыстава стражнік, загадаў:

- Ідзі ты, стары чорт, ды, глядзі, у нашы лапы не пападайся больш. Усе рэбры павыбіваем, калі што...

- Ды на гэта вы майстры... На што другое зломкі...

- Айда, айда, пагавары болей.

Хведара пакінулі ў халоднай. На яго вялося следства па забойству Лявона Ражка.

Прыхадзіў па начах. Азіраючыся па баках, расплятаў касу, песціў, лашчыўся, цалаваў украдкі. Прачыналася.

- Гэта ты зноў?

- Таццяначка, ну чаго б табе сердаваць, калі ж дужа я цябе кахаю...

- Як сабака палку.

- Табе жарты ўсё. Як перад Богам кажу. Не верыш ты мне, а запытаць бы чаму? Ці я, сказаў бы, кепскае што зрабіў. Я ж ад усёй душы. І як казаў, так і зробім...

- І бацькі не папытаеш? Так ён табе гэта хутар і адрэжа. Чакай вот...

- Бацька? Што ён? Ці з ім век векаваць? Мала там, што ён скажа... - Схамянуўшыся: - Ды ён жа і не супроць... Мне, кажа, усё роўна... Што мне бацька?

- І праўду гэта ты?

- Ну, кажу ж табе, што праўду...

«Брэша, дальбог жа, брэша...» - у думках было... Але такі сукрысты чуб казыча шчаку, шыю... Ад рук яго разліваецца млявасць, набрыняе цела ёй - паварушыцца лень, вот ляжала б ноч так ды прыслухоўвалася б, як сэрца тахкае і яго вот: блізка так, блізка. Спала потым глыбокім сном, прачыналася, калі ўжо кароў выганялі. І ў думках тады злосць на сябе напускала.

«Ізноў... Сілы тае няма, каб пагнаць яго, ад сябе адштурхнуць... Бо чуе сэрца, не кампанія ён, не мая кампанія... Дзе б то гэта відана, ды каб за такога багацея выйсці... А мо што й выйдзе? Чаго не бывае тым часам...»