Анатоль Вярцінскі - Святло зямное

Пайду да фельчара ў Замошша.
Да Замошша — рукой падай.
Хваляць фельчара.
Ён паможа.
Вось пасяджу і пайду, бадай...»
Пасядзела, ціха ўстала,
ёй як быццам лепей стала.
Хустку новую знайшла.
Завязала хустку чыстую -
каляровую, квяцістую,
і да доктара пайшла.

* * *
Ідзе Аксіння загароддзем,
загуменнем ідзе-брыдзе.
Як гэта кажуць у народзе? —
бяду пазнаеш па хадзе.
Выйшла Аксіння на дарогу,
у Замошша што вядзе.
Аддыхнула цётка троху
і далей ідзе-брыдзе.
Да Замошша вярсты дзве.
Ішла лугам,
логам,
полем,
паўз лазовыя кусты.
З паўвярсты прайшла ці болей,
і вярсту, і дзве вярсты.
Калі падыходзіла да Замошша,
павесялела нават яна.
Думка была ў яе адна:
«Доктар добры.
Ён паможа.
Ён распытае, пагаворыць,
скажа ёй, якая хворасць...»
Толькі баялася аднаго, —
што не застане раптам яго.
«Хоць бы не быў ён у ад'ездзе,
хоць бы ён быў ужо на месцы.
Хоць бы ён быў...»
А вось iі бальніца.
«Цётка, закончыўся прыём.
Доктара выклікалі ў раён.
Цётка, не трэба было пазніцца.
Заўтра прыйдзеш...
Бывай здарова...»
Аксіння сказала штось і пайшла,
і павяла яе дарога
логам, лугам да сяла.
Вяла дарога ва ўспаміны.
Да сына ў горад вялікі вяла.
«Сыночак, ты ў мяне адзіны...»
Вяла дарога да сяла.

ЗАМЕСТ ЭПІЛОГА

Назаўтра не лепей было Аксінні.
Так і хацелася паляжаць.
Ды цётцы сказалі:
«Трэба жаць».
І цётка пайшла на жніво з усімі.
З гадзіну якую Аксіння пажала,
і стала ёй горача,
як ад пажара,
і стала ёй млосна,
і села яна.
Суседка трывогу ўзняла.
«Жанчынкі! Аксіння памірае!
Зусім беспрытомная ляжыць!
«Аксіння!
Ты ж яшчэ не старая.
Аксіння!
Табе б яшчэ жыць і жыць!»
«Вясёлыя сёлета ў нас дажынкі...»
«Бяжыце ў вёску хутчэй, жанчынкі!
Няўжо ёй нельга памагчы?
Ёсць і лякарствы, і ўрачы...»
Шукалі хамут.
За канём пабеглі.
Знайшлі хамут.
Каня прывялі.
Сіўку хуценька запрэглі.
«Што гэта трэба яшчэ, калі?..»
Нехта параіў заслаць калёсы.
Нехта па коўдру пабег, па траву.
Нехта сказаў ціха, скрозь слёзы,
што трэба падушка пад галаву.
Нехта параіў паведаміць сыну...
Паехалі ў поле па Аксінню.
Быў брыгадзір якраз на жніве,
сказаў, што нічога,
што яна дыхае,
нічога, сказаў,
яшчэ пажыве.
Была Аксіння бязмоўная, ціхая.
Свядомасць вярталася да яе.
Нават устаць сама спрабавала.
Ды толькі моцы было мала,
ды ногі былі як не свае.
Паклалі Аксінню на павозку.
Вязуць Аксінню да дактароў.
Аксіння, рукі твае — як з воску!
Аксіння, дзе твая сіла і кроў?
Маўчыць Аксіння.
Заплюшчыла вочы.
І толькі тады адкрывае ix,
калі на карэннях воз загрукоча,
падскочыць на ўхабінах якіх.
Тады расплюшчыць вочы Аксіння,
бачыць неба над сабой.
Глядзіць Аксіння ў неба сіняе
з сваёю крыўдай і журбой.
«Хіба не казала ім учора я?
Хіба не казала ім усім,
што занядужала,
што хворая?
Хіба не скардзілася ім?»
Яны не паверылі.
Чаму?
Нібы Аксіння калі хлусіла,
нібы казала няпраўду каму,
ці лёгкай працы шукала Аксіння.
На ўхабах уздрыгвалі калёсы.
Глядзела Аксіння ў неба скрозь слёзы.
Глядзела Аксіння ў сіняе неба,
неба ёй спачувала нема.
Не было на душы яе зла,
не было страху і трывогі.
«Немаладая ж я, пажыла.
Дзетак паставіла на ногі».
Калёсы ўздрыгвалі, скрыпелі...
Была на душы яе крыўда адна,
І не давала спакою яна...
Калёсы песню сваю пелі.
Песню сумнага падарожжа.
Сінь над Аксінняю плыла.
Шаптала Аксіння:
«Божа мой, божа»,
Хаця набожнай і не была.

ПРАДЧУВАННЕ

Было прадчуванне бяды.

Спачатку амаль няўлоўнае,
няўлоўнае і няроўнае.
Шчыміла тады-сяды,
было прадчуванне бяды.

Быў сам. Быў сын. Была ты.
Было прадчуванне бяды.

Было трыццаць тры гады,
было прадчуванне бяды.

Былі вятры, халады,
было прадчуванне бяды.

Плылі па рэках ільды,
было прадчуванне бяды.

Цвілі, адцвіталі сады,
было прадчуванне бяды.

Зязюля лічыла гады,
было прадчуванне бяды.

Было прадчуванне бяды.
Як ты жывеш, матуля?
Чые ты лічыш гады,
шэрая зязюля?

Быў дома гады ў рады,
было прадчуванне бяды.
Было прадчуванне бяды,
было прадчуванне няшчасця.