Анатоль Вярцінскі - Святло зямное

*
Даруйце, даруйце!..
Даруйце, мае дарагія!
Даруй мне,
мой дружа!
Сягоння — другі я.
Сягоння такі я,
якім я хачу сябе бачыць!
Быць можа, змагу
я сябе перайначыць.
І будзе мне боль твой
балесней,
чым боль уласны.
І шчасцем тваім
я больш за цябе буду шчасны.
І будзе ўзаемна ўсё,
і будзе ўсё двухадзіна.
Нібыта ў жыццё
нас маці адна нарадзіла,
дала нам на двух
яна двухадзінае цела,
дала адзін дух.
Такую кашулю надзела,
якая ўжо не бліжэй
да цела майго,
майго духа,
з якою за ўсё даражэй
жыццё майго друга.
Даруй мне!..
даруй мне!..

* * *
Даруйце, даруйце!..
Я так вінаваты.
Маўчыце вы лепей,
мае адвакаты!
Не трэба тут доказаў вашых разумных.
Сумленне — заўсёды
на лаўцы падсудных.
Само сябе садзіць,
само сябе судзіць.
Тым самым ратуе
яно сваю сутнасць.
Сумленне, што алібі пэўна сцвярджае,
тым самым на гібель сябе асуджае.
Усе мы за ўсіх і за ўсё ў адказе,
і ўсе вінаваты
ва ўсякім разе.
Раскайся, злачынца!
Забойца, раскайся!
Я каюся з вамі —
за вас я ў адказе.
І вы ўсе — суддзя,
пракурор,
адвакаты, —
за ўсё, што здарылася,
вінаваты.
І ты, херувімчык ружаваты,
зa усё і ва ўсім вінаваты.
І ты, задаволены абывацель,
за ўсё і ва ўсім вінаваты.
А болей за ўсіх
я сам вінаваты.
За ўсе нашы ганьбы,
пакуты
і страты.
За ўсё вінаваты!
Даруйце, даруйце!

Я знайшоў вызначэнне
сваім вершам, —
тым, што напісаны,
і тым, што яшчэ не напісаны
і спеюць недзе ў нетрах
маёй душы.
Вершы мае —
гэта пісьмы.
Гэта толькі пісьмы.
Пісьмы ў мінулае,
пісьмы майму папярэдніку.
Я хачу ведаць, ці не мае
ён да мяне якіх прэтэнзій,
я хачу спытацца,
ці няма ў яго, мёртвага,
якой-небудзь крыўды на мяне, жывога
Вершы мае — пісьмы ў будучае,
пісьмы да маіх патомкаў,
я хачу ведаць,
помняць яны мяне
ці не помняць.
Я хачу ведаць,
ці памагае ім мой вопыт,
і хачу пакінуць ім
свой запавет
(у адносінах да патомкаў
вершы мае — духоўны запавет).
Вершы мае — мае пісьмы.
Маці, ты атрымоўваеш мае пісьмы?
Ці яны да цябе не даходзяць?
Ці, можа, я не так пішу адрас?
Я пішу: «Магіла маці».
А можа, трэба пісаць неяк іначай?
Можа, патрэбны нейкі іншы
больш дакладны адрас?..
Вершы мае — мае пісьмы.
Пісьмы людзям.
Тым, якіх я люблю
І якім не магу не сказаць,
як я іх люблю.
І тым, якіх я не люблю
і якім я павінен сказаць,
што я іх не люблю.
Вершы мае — мае пісьмы,
і пішу іх не для таго,
каб напомніць пра сябе,
каб напомніць аб сваім існаванні.
Не, я пішу, каб напомніць усім
аб нашым усеагульным існаванні,
каб усе помнілі
аб жыцці ўсіх.
Вершы мае — мае пісьмы.
І паколькі гэта так,
то я пішу іх недарэмна.
Проста вершы могуць не чытаць,
проста вершы могуць есці мышы.
А пісьмы —не.
У пісьмаў іншы зусім лес.
Вершы мае — мае пісьмы.
На адны я атрымаю адказ.
На другія адказ
будзе ісці доўга-доўга,
як ідзе на зямлю святло
ад далёкай зоркі.
Адказ можа прыйсці тады,
калі мяне ўжо не будзе.
Але гэта мяне не палохае.
Галоўнае, што такі адказ будзе.
Вершы мае — мае пісьмы.
А мне трэба напісаць безліч пісем.
Колькі на зямлі чалавек?
Мільёны? Мільярды?
Ну вось я павінен буду напісаць
мільёны, мільярды пісем.
Кожнаму чалавеку па пісьму.
А колькі людзей будзе на зямлі?
Цяжка сказаць?
Усе гавораць пра дэмаграфічны выбух?
Усё адно я буду пісаць ім.
І буду настойліва пісаць
сваёй маці.
Можа, якое пісьмо і дойдзе...
І буду настойліва пісаць пісьмы туды —
у тую сінюю прастору, тую далеч,
недасягальную майму зроку
і нават маёй свядомасці,
пакуль не прыйдзе адтуль адказ.
І калі гэты адказ
будзе ісці доўга вельмі,
як ідзе святло ад далёкай зоркі,
і калі ён прыйдзе тады,
як мяне ўжо не будзе,
то пашлюць мне адказ па адрасу,
па якому я пішу сваёй маці...

* * *

— Што значыць сапраўдным другам быць?
— Любіць.

— Што значыць аддана справу рабіць?
— Любіць.

— Што значыць дарогу ў жыцці не згубіць?
— Любіць.

— Што значыць зямное шчасце здабыць?
— Любіць.

З'ЯЎЛЕННЕ

З'яўленне зор і сонца ў вышыні.
З'яўленне сокаў з глыбіні карэння.
З'яўленне траў у веснавыя дні...
І вось маё, і вось тваё з'яўленне.
Як быццам бы дамовіліся ўсе —
глыбіні цёмныя і залатыя высі, —
як быццам бы сказалі ўсе: «З'явіся!»
І ты з'явілася ва ўсёй красе.