Віктар Гардзей - Бедна басота

- Ат, нічога з імі не станецца - ні з гэным латругам, ні з тваёй крывою бярозай.

Назаўтра ў Сцяпана Аліфера балела з пахмелля галава, ванітавала, выварочвала ўсе вантробы, але, на шчасце, ён успомніў пра сваю суконную світку і пра патайную кішэню ў ёй. Так вядзецца спакон веку: жонкі лаюцца, вучаць розуму, а няўдзячныя мужы «матаюць» на вус ды цішком пахмяляюцца. Ён таксама ўпотай лыкнуў рэшткі дэнатурату, запіў вадою і, каб не чуць Марчыных кленічаў і дакораў, выскачыў на вуліцу. Ён нікога не баяўся, нікога не саромеўся, таму што ўжо цалкам быў пад уладай самага вялікага ў сусвеце броваршчыка і віначэрпа - бога Бахуса; стаяў ля калодзежа, глядзеў на вярбу і ажно калаціўся ад раптоўнай, неўтаймоўнай злосці. Паўз вярбу акурат сунуліся Паляжанчын Ванька і яго неразлучны сябар ахламоністы Збышак. На Ваньку ў Сцяпана Аліфера даўно гарэў зуб - то ж, нягоднік, так збэсціў, так абняславіў старога чалавека! Так абняславіў калісьці, што Малое Сяло да сённяшняга дня пацяшаецца з гэтай яго вялікай ганьбы.

Смяшлівая, здатная да жартаў вёска не забыла, што падлеткам, акрамя многіх іншых сваіх заганных звычак, Ванька Заяц меў яшчэ і выдатныя здольнасці курашчупа. Бывала, успорацца з самага ранку і да абеду віжуе каля Тафілінай бярозы, чакаючы, калі ў крапіве за суседчынай хатай закудахча курыца. Нясушка з гнязда - злодзей да гнязда. Схапіў даніну, азірнуўся і адным лётам у краму, да Валодзі Белага, а там, глядзіш, на губу абарвецца ці пачак папярос, ці кулёк падушачак, ды часцей - і тое, і другое.

Аднаго разу Тафіля, як на бяду, была дома і таксама зацікавілася пераможным кудахтаннем курыцы за сцяной, але, дзякуй Богу, вушлы курашчуп пачуў, як у хаце бразнулі дзверы, і са сваім яшчэ гарачым набыткам імгненна ўзвіўся на густую, развесістую бярозу. Заклапочаная суседка, можа, з паўгадзіны разгортвала кіем крапіву, бадзяк, чартапалох - курыцына гняздо, мусіць, усё-такі знайшла, бо раптам знерухомела, застыла ў нямым здзіўленні. З тым жа неўразумелым выразам на твары яна закінула кій у пустазелле і павярнулася ісці, але пайшла не на свой знакаміты валун, а спынілася акурат пад бярозай, стомлена прытулілася спінай да камля. Тут з вядром па ваду выперся Сцяпан Аліфер - убачыў суседку пад бярозай, весялей запыхкаў люлькай і борзда папраставаў цераз вуліцу.

- Чаго, Тафілька, зажурылася?

- Ведаеш, Сцяпанка, курыца ў крапіве кудахтала, кудахтала! Выбегла я хутчэй з хаты, гняздо знайшла, яшчэ цёплае, а яйца няма. Дзіва, дый годзе.

- Глядзі, аднака ж, каб тхор які не панадзіўся.

- Што ты, сусед! Тхары яец не ядуць. Яны саміх курак спажываюць.

У той ясны, сонечны дзень па незразумелай прычыне, мабыць, таму, што не сядзелі на сваіх славутых камянях цераз вуліцу, Тафіля і Сцяпан Аліфер не сварыліся, размаўлялі ціха, міралюбна і, захапіўшыся ўсяленскімі праблемамі, забылі пра час і пра ўсё існае на свеце. Бяроза кроністая, густалістая, зверху, дзе на самай макаўцы затаіўся курашчуп Ванька, балбатуноў не было відаць, аднак па іх ажыўленых галасах адчувалася, што разыходзіцца яны і не думаюць. Тут жа даўно няўсцерп, у нізе жывата рэзь, колікі, і, не могучы болей трываць пакуты, верхалаз выхапіў свой пісунок, з аблёгкай ува ўсім целе пачаў мачыць зялёнае абвіслае вецце. З галінкі на галінку, з лісціка на лісцік кроплі пакаціліся, як па прыступках, пакуль, губляючыся на шляху, рэшткі злівы не скаціліся на ніжні ярус разложыстай кроны.

- Пайшлі хіба, Тафілька, па хатах, - затурбаваўся раптам Сцяпан Аліфер. - Здаецца, дождж пачынаецца.

- Што ты, які дождж! Сонца во як скварыць, і на небе ні хмаркі.

- Дык жа на галаву і на рукі закапала.

- Здурэў, дальбог, здурэў! - зарагатала Тафіля. - Табе, Сцяпанка, хоць цурболь у вочы, а ты скажаш - дождж ідзе.

Гісторыя Малога Сяла не захавала ніякіх звестак аб тым, ці доўга хадзілі ў ворагах Тафіля і Сцяпан Аліфер пасля «дажджу» з яснага неба, але дакладна вядома, што праз гады, калі аднаму з пацярпелых абрыдла ўжо слухаць пастаянныя кепікі і насмешкі, у гісторыю Малога Сяла была ўпісана яшчэ адна не менш яркая і прывабная старонка. За экзекуцыю, учыненую над сабой, вінаваты сам Ванька Заяц - хай бы нікому і не расказваў, што і як адбылося на той бярозе. Зусім ахмялелы і ачмурэлы ад гневу, Сцяпан Аліфер пачакаў, калі наблізяцца два бэйбусы, ні слова не кажучы, хапіў Ваньку за каршэнь, ушчаміў, бы палена, між калень і, як аднойчы ў эмтээсаўскай майстэрні, давай вучыць пустадомка дабру і справядлівасці. Кухталь у бок, грымак паўз плеч, ды болей за ўсё дасталося худому, нібы фічка, азадку: пляскач за плескачом, пляскач за плескачом.