Сакрат Яновіч - Самасей

Кадравік не падтрымаў гэту тэму. Служака, ён ухіляўся ад нагрузак. Ягоная праўда з'яўлялася надта ж маленечкай.

«А мая — якая? — думаў Андрэй. — Чаго варты я? Праўда, да якой я імкнуся, нічым не горшая ад праўды дырэктара. Наадварот, можна гаварыць аб лепшасці маёй! Ён, дырэктар, намагаецца застацца тым, кім ёсць. А я? Я прабіваюся дапераду! Думаю пра новае! А ён? Ён сіліцца падтрымліваць тое, што мацуе яго кіраўнічае становішча. Абгароджвае сваё крэсла», — Андрэй адкрыў закон уяўнага дырэктаравання. Мяжою, ад якой пачынае дзейнічаць гэты закон, з'яўляецца адсутнасць цікавасці інтрыгуючых мэт.

Дырэктар не выклікаў Андрэя. Праз сакратарыят накіроўваў яму пошту, усё меней і меней важную.

Тады Андрэй вырашыў парушыць раўнавагу суадносін, якую, як яму здавалася, ствараў дырэктар. А менавіта: план кадравай палітыкі, які выклаў яму вусна, і які сустрэўся з ягонай прыхільнасцю, цяпер нядрэнна было б аформіць у пісьмовым выглядзе, каб такім чынам дабіцца рэагавання.

«Чаго мне крыўдаваць на кадравіка? Ён, мабыць, ні разу не падумаў, каб хоць час ад часу адчуць сябе панам над панамі», — пашкадаваў Андрэй гэтага ціхмана. Шкадаванне выцякала з яго чыстай крыніцай. Няхутка заўважыў, што ў сапраўднасці шкадуе ён самога сябе. З прычыны нейкага прадчування злога ва ўласным лёсе. «У ім ёсць нешта з нявольніка, і таму шкадаваць яго небяспечна: прадасць цябе за панюх табакі!»

Быў такі дзень, калі Андрэй занёс дырэктару напісанае.

— Прапаную, пан дырэктар, некаторыя змены ў параўнанні з першым варыянтам прадстаўленага вам плана... — гаварыў нібы ў кадушку, раскоціста.

— Што гэта? Ах, так, я пачытаю. Потым. У мяне цяпер занятак...

— Гэта не тэрмінова, — Андрэй: «Не папрасіў мяне нават сесці!»

— Ага, добра, што вы зайшлі: думаў званіць вам, — напісанае паклаў у папку, у сінюю, малаважную. — ёсць справа: трэба пракантраляваць тэхнічную секцыю. Там балаган. Некалі я гаварыў загадчыку, але той, самі ведаеце, чым ён займаўся... — жэст, які запрашае да шчырасці.

— У тэхнічнай секцыі трэба прасушыць немалое багенца, — Андрэй прыкінуўся, што гэты жэст застаўся па-за ягонай увагай: «Такую мне ролю прызначаеш, дырэктар? Ролю тваіх вушэй! Гэта сапраўды знамянальнае. Зробіш з мяне даносчыка, і я ўжо нікуды не падымуся. А мне трэба быць тваім партнёрам!»

Аднак Андрэй не дабіўся задуманага. Я, пан дырэктар, загадаў купіць блакітныя шторы на вокны, гаварыў яму. Колер падыходзіць, хваліў дырэктар. Думаю, пан дырэктар, што нельга дапускаць, каб машыністкі пісалі нашы пісьмы на нізкаякаснай паперы. Павінны ж быць бланкі з фірменным знакам, цёпла адказаў Андрэю, быццам камусьці, з кім ужо дайшоў да бясслоўнага разумення. Я не ведаў аб тым, пан дырэктар...

У бары «Падляшша» прадавалі чэшскае піва.

— Два, — заказаў сабе Андрэй: «Пасвяткую!»

У застуджаную вуліцу свяціла сонца. Сваім з'яўленнем яно многіх здзівіла. Нехта, прысеўшы да століка Андрэя, усклікнуў:

— Ля, якая яснота! — як дзіця. Або як ціха памешаны.

— Будзе мароз, — адказаў яму.

— У такую пагоду грэх сядзець у будынку. Трэба хадзіць, дыхаць, глядзець на свет... — гаварыў той, нібы аб хатняй худобе, якую ў ясныя дні гаспадары выпускаюць у загарадкі ля хлявоў: задуменныя каровы, тупыя свінні, бяздумныя авечкі, ганарыстыя коні, што абкідаюцца снегам з-пад капытоў...

— Вы — на пенсіі? — запытаў яго.

— А чаму вы, спыталі?

— Неяк падумалася...

Ледзьве той пайшоў, як Андрэю зашчымела ў галаве: дырэктар клапоціцца пра тое, каб у яго, Андрэя, павялічвалася колькасць ворагаў! Пасля строгага кантролю тэхнічнай секцыі, яе кіраўнік прыбяжыць з гнеўнай прэтэнзіяй, чаму вы, пан дырэктар, аб'явілі мне вымову? А ён на тое: як гэта, чаму? Пан Андрэй Антошка, які часова выконвае абавязкі загадчыка аддзела, праверыў вашу секцыю і, на жаль, сцвердзіў недапушчальныя недацяжкі. Запрапанаваў накласці на вас служборае пакаранне, даючы для таго падставы, з якімі нельга не пагадзіцца...

Не ісці на кантроль? Няўжо існуюць бязвыйсці? «Зробім так, як калісьці зрабілі мне», — успомнілася Андрэю. «Пры складанні акта праверкі буду задаваць кіраўніку секцыі пытанні і прасіць яго, каб дыктаваў мне адказы на іх. Пан кіраўнік, мне прыкра, што гэта менавіта я атрымаў загад пракантраляваць вашу секцыю. Разумею ўсе цяжкасці, з якімі вы змагаецеся, але гэта не звальняе мяне ад складання акта. Самі ведаеце, як гэта... Прапаную, каб вы самі прадыктавалі мне тое, што, па-вашаму, я павінен напісаць. Дакладней — прадыктуйце мне адказы на пытанні. Згодны? Дзякую! Скажыце, калі ласка, чаму брыгады па некалькі разоў перарабляюць даручаныя ім работы? Або: чаму цэмент экстра якасці прызначаеце на будоўлю сметніка? Чаму аздобную тынкоўку зрабілі так, што яна ўжо абсыпаецца? Калі ласка, прадыктуйце мне адказы на гэтыя пытанні, я ўпішу іх у акт... Або: навошта было выдаткаваць сто тысяч на закупку новага катла, які ўжо трэці год. Стаіць на дзядзінцы, пад. дажджом? Чаму плата за дадатковыя работы, выкананыя вамі асабіста, удвая, а нават і ўтрая вышэй, чым тая, якую выплацілі іншым работнікам падначаленай вам секцыі? Я гатовы пісаць, калі ласка... А кіраўнік на тое: пан загадчык, яшчэ нё пішыце, прашу вас пакінуць гэта на пасля. Спачатку... А Андрэй: пан кіраўнік, я задаю вам толькі тыя пытанні, якія вынікаюць з захаванай у секцыі дакументацыі. Больш нічым не магу вам дапамагчы, паверце!..»