Сакрат Яновіч - Самасей

I Андрэй застанецца добразычліўцам!

Пайшоў на кантроль тэхнічнай секцыі.

Яе кіраўнік прыняў Андрэя з падкрэсленай афіцыйнасцю. Раз-пораз прасіў у яго прабачэння, што мала мае часу на гутарку, прапанаваў размову то з тым, то з другім супрацоўнікам. У вушах ажно гудзела ад безгалосага: «Чаго прылез?! Панюхаць?!»

На істотныя пытанні Андрэй атрымоўваў адказы канкрэтныя, але з агаворкамі: «Я дакладваў аб гэтым дырэктару ў пісьмовай форме. Без згоды дырэктара мы не кампетэнтны давесці гэту справу да канца. Вы ж разумееце, што якраз гэта справа і знаходзіцца па-за межамі дзейнасці нашай секцыі...»

Кіраўнік дастаў з шуфляды копіі данясенняў, на якіх чырванелі пячаткі сакратарыята.

Андрэй спыніў кантроль, паабяцаў прыйсці заўтра.

Што ж далей?

Андрэй прыгас. Ён нібы паменшаў, выглядаў чалавекам, якому не ўдалося выканаць чыюсьці просьбу.

Потым крыху палягчэла.

«Не вер тым, хто стараецца размаўляць з табою вельмі міла. Вельмі міленька. Памятай, што гэта — падлюгі!!!»

Вярнуўшыся з работы, ён паспеў толькі распрануцца і падысці да ўмывальніка, калі ў дзвярах пачуўся працяглы званок — як на трывогу.

«Мо гэта прыбіральшчыца прыйшла палохаць мяне судом?»

— Ледзь знайшоў тваю кватэру, — раздаўся голас сваяка з паўзабытай вёскі, успацелага, з пасінелай скурай ад рэдкага галення. — Нахадзіўся я! Будынкі на тваёй вуліцы, хвароба на іх, аднолькавыя. Пытаю, дзе жые Андрэй Антошка. Ніхто не ведае, — ён скінуў шапку-вушанку. — Мо з гадзіну так хадзіў я, ад будынка да будынка, пакуль не зайшоў у гэты дом, дзе адна баба, тоўстая, сказала, што ведае цябе... — чалавек з прасторы звычайна гаворыць голасна.

— Заходзь, сядай... — Андрэй не памятаў нават яго імя.

— Шматок часу не бачыліся мы, мусіць, ад Стэфчынага вяселля... Калі гэта было яно; у яе ўжо дзеці вялікія. Ты — ажаніўся? Бачу, пасыцеў ад таго часу, угадаваўся. — гаварыў, нібы даваў вымову. — Чаго табе, добра маешся: мэбля блішчачая, дываны, хоць качайся на іх, сцены чысцюткія, бы ў шпіталі. У Беласток, вядома, прывозяць усяго, усякай усячыны. Горад, яно сюды і трэба! Нам, у вёску, не прысылаюць мэблю: ездзім па яе фурамі...

— Выбачай, — да сваяка. — Я памыю рукі.

— Нашто? Чыстыя! На тваёй рабоце гною з хлявоў выкідаць не трэба...

Андрэй мыліў гладкія далоні, змываў з іх штосьці, чаго не ўдасца змыць... «Трэба чвэртку гарэлкі. Вып'ем з ім».

Быць сваяком — гэта ўсё роўна, што мець долю ў чужым капітале.

Андрэй сяк-так падрыхтаваў выпіўку.

— Кажы, што баліць?

— Дзякаваць Богу, здароў я, — не зразумеў Андрэя.

— Здароўе — гэта самае важнае для чалавека, — нудзіўся з ім. — Без здароўя свет траціць сэнс. Уеё перастае існаваць з нашай смерцю. Чароўныя жанчыны, браток, пасля саракоўкі, гэта ўжо абвешаныя мясам шкілеты. Глядзіш такой у твар, а бачыш чэрап!..

— Хай Бог крые і ратуе! — сваяк, здаецца, аглянуўся на дзверы. Адным вокам, па-хітрэцку.

— Вып'ем.

— Вып'ем, — сваяк каўтнуў. — Багата зарабляеш, Андрэй.Ты, мусіць, на высокай пасадзе?

— Эт, што значыць пасада! Нічога! На Выгодаўскіх могілках стаіць аздобны помнік служачаму Беластоцкай скарбовай канторы. Начальніку! Што засталося ад яго. Помнік. які праз трыццаць гадоў разваліцца, рассыплецца... — наліў зноў. — Яго скабы абмераюць археолагі і нават не будуць ведаць, чые яны былі: напішуць— славянскі тып... — Андрэй адпіў з чарачкі, ён усяе не выпіваў. — Еш, бяры еш, — заахвочваў сваяка, падсоўваючы яму кавалак свінога лыча, зваранага ў капусце.

— Калі не хочацца есці...

— Ты ж з дарогі!

— Мо потым...

— Вып'ем.

— Ну.

Сусед зноў біў дзяцей. Павісквалі.

— А я да цябе, Андрэй, справу маю, — пасля трэцяй чаркі, не закусваючы; сваяк упіваўся. — Чалавек я дурны, нідзе не вучыўся: пачатковай і той не закончыў. Гарую на гаспадарцы. Праўда, някепска мне: накупіў машынаў, працуецца з імі лягчэй. Аднак жа ніякі з мяне вучаны чалавек, прасцяк я, — пакалупаў у лычавіне. — Сын мой, ведаеш, надта ж шпаркі да навукі, школу канчае на пяцёрках. Хачу, каб вырас на талковага чалавека, не такога, як я... — памаўчаў. — Я падумаў сабе, седзячы вечарам дома, што паеду да Андрэя — жыве ў Беластоку, начальнікам: з настаўнікамі, пэўна, знаецца, дапаможа майму хлопцу дастацца ў добры тэхнікум, найлепш у механічны, дзе і розуму дадуць яму, і адпаведную прафесію, на ўсё жыццё, — сваяк не сумняваўся. У ягоных зубах захрумсцеў агурок, квашаны.

— Калі твой сын выдатнік, дык у любую школу прымуць яго. З вялікай ахвотай, — гаварыў сваяку.