Зинаида Дудюк - Лаза

– Нашы, пан паручнік! Прыйшла дапамога! – узрадавана крыкнуў Тадзік.

– Прысядзь, чаго ўскочыў. Рана радавацца! – прыкрыкнуў на хлопца Каэтан.

Карнікі не чакалі такога павароту, пачалі згортваць шэрагі, губляючы пры гэтым сваіх ваяроў.

– Адступаюць, адступаюць, – шаптаў Тадзік і бязладна страляў з пісталета.

– Супакойся, дзіця неразумнае, – астудзіў яго Каэтан.

Праз паўгадзіны ацалелыя карнікі адступілі, пакінуўшы шмат забітых. Да Руткоўскага падышоў невысокі паручнік, аддаў чэсць, прадставіўся;

– Збігнеў Пухавіцкі, будзем знаёмы.

Паручнікі абмяняліся поціскамі рук, абняліся, шчыра, па-сяброўску.

– Дзякую, брат, ты выратаваў нас, – сказаў Каэтан.

– Галоўнае, своечасова суседа ў госці паклікаць, – засмяяўся Збігнеў. – Едзем мы сабе на конях, раптам чуем: страляніна. Што за наўда такая, думаем, запрашалі на абед, а сустракаюць кулямі? Агледзеліся, ажно бачым, да вас няпрошаныя госці завіталі!

– Вунь ляжаць, усё поле засеяна трупамі. Мусіць, фашысты думаюць, што мы іх хаваць будзем.

– Нічога, цяпер мароз, паляжаць, не сапсуюцца. Заўтра з’явіцца пахаронная каманда. Можна і тых пачаставаць, каб запомнілі, – засмяяўся Збігнеў. – Вайна робіць людзей жорсткімі.

– Пойдзем адсюль. Ёсць нагода адзначыць перамогу, – прапанаваў Руткоўскі.

У лагеры жаўнеры ўмывалі разгарачаныя твары снегам, перавязвалі параненых, адчайна калупалі замерзлы дол штыхамі, капаючы яму для шасці жаўнераў, якія загінулі.

– Абед ператварыўся ў хаўтуры, – сумна сказаў Каэтан. – Пойдзем, Збігнеў, у штабную зямлянку, перакінемся словам, пакуль тут хлопцы зробяць неадкладныя справы. Тадзік, прасачы тут, каб усё было зроблена найлепшым чынам. Перад тым, як будуць хаваць забітых, пакліч нас.

Руткоўскі і Пухавіцкі ўвайшлі ў памяшканне, прыгнулі галовы, праходзячы праз нізкія дзверы, селі за стол насупраць адзін аднаго.

– Я тут чалавек новы, скажы, Збігнеў, што чуваць, якія навіны? – спытаў Руткоўскі.

– Ваюем адразу з усімі: з немцамі, літоўскімі паліцыянтамі і савецкімі партызанамі.

– Я ж чуў быццам там-сям з Саветамі супрацоўніцтва наладжвалася.

– Наладжвалася, але хутка развалілася. Разумееш, у Саветаў свая ідэалогія і палітыка, на жаль, акаўскае кіраўніцтва ў Вільні гэтага не ўлічыла. Трапіла да партызанаў наша газета "Незалежнасць", а ў ёй чорным па беламу напісана пра расстрэл польскіх афіцэраў у Катыні і іншыя матэрыялы антысавецкага зместу. Партызанскія камандзіры проста на вушы сталі ад абурэння і гневу, маўляў, гэта агідная мана, узведзеная на гераічны савецкі народ. Адсюль і пайшоў загад раззбройваць польскія атрады. Першаю ахвяраю стаў Антоні Бужыньскі, яго і некалькі іншых афіцэраў расстралялі, радавых, хто не ўцёк, размеркавалі ў савецкіх падраздзяленнях.

– Калі гэта здарылася?

– Нядаўна, мінулай восенню.

– А я думаў, мо і мне варта пашукаць сяброў сярод Саветаў, а тут вунь якая справа выйшла.

– Рана ці позна гэта ўсё роўна здарылася б. Мы хочам захаваць за Польшчаю Усходнія Крэсы, а Саветы рвуць іх сабе. Ты ж ведаеш, што ўрады СССР, ЗША і Англіі рашылі прызнаць граніцы паміж Саветамі і Польшчай па лініі Керзона.

– Што ж, у такім разе мяне суцяшае, што мая Беласточчына, якая да гэтага была ў руках Саветаў, пяройдзе да Польшчы.

– Мы жадаем аднавіць незалежную Айчыну, а што будзе невядома. Пракамуністычная Армія Людова таксама мае шмат прэтэнзій і прагне ўлады. Вось і думай, што і як атрымаецца.

– Мне здавалася, што хутка ўсё будзе зразумела і проста. Палякі з’яднаюцца, падымуцца разам супраць ворагаў і перамогуць. А цяпер бачу, што Польшчу раскалолі. Пройдзе трохі часу, і баюся, што не ворагаў сваіх давядзецца нам біць, а жаўнераў Арміі Людовай, – задуменна сказаў Руткоўскі.

– На вялікі жаль, усё да таго ідзе.

– Хіба гэтая Армія Людова ўяўляе сабой вялікую сілу?

– Яна расце. А пад уздзеяннем савецкай агітацыі і прапаганды неразумная моладзь, якой надакучыла жыць пад нямецкай пятой, рушыць у тыя шэрагі. Што ні кажы, а палякі ўсё ж застаюцца вялікімі патрыётамі сваёй Айчыны.

– Колькі б ворагаў ні сустрэлася на нашым шляху, усіх будзем знішчаць. Клянуся! – урачыста прамовіў Каэтан.

– І я клянуся, – адгукнуўся Збігнеў і ўстаў, як і належыць пры прыняцці прысягі.

У памяшканне ўвайшоў Тадзік і паведаміў, што ўсё гатова да пахавання палеглых жаўнераў.

– Пайшлі, – коратка сказаў Каэтан і накіраваўся да выхаду, але перад госцем шырока расчыніў дзверы.