Зинаида Дудюк - Лаза

– Дзейнічаць трэба з розумам. Нашы кіраўнікі ў Варшаве і Лондане таксама лічаць, што трэба пакуль пачакаць канца вайны між Гітлерам і Сталіным. Калі яны канчаткова дагрызуць адзін аднаго, тады польскі народ падымецца на паўстанне, ачысціць сваю зямлю ад брыдоты і пачне адбудоваўваць родную краіну. Цяпер нам неабходна рыхтавацца да гэтага рашучага кроку, назапашваць сілу, зброю, гуртаваць людзей вакол сябе. Трэба мець на ўвазе, што камуністычная прапаганда ўжо ўбіла клін у наша грамадства. Польскія камуністы таксама збіраюць у свае шэрагі людзей. Яны нашы ворагі, хоць мы належым аднаму народу. Разумееш, Тадзік, якая складаная сітуацыя ўтварылася зараз у Польшчы?

Тадзік згодна кіўнуў галавою.

– Я рады, што ты здатны стрымаць патрыятычныя парыванні і эмоцыі на карысць справе. Нам трэба быць мудрымі, разумнымі і прадбачлівымі, інакш не выжыць. Тое, што я працую гебітскамісарам не дае мне падстаў адчуваць сябе ў бяспецы. Учора да мяне наведваліся нямецкія сувязісты, ладзілі мой тэлефон, здагадваюся, што цяпер мяне будуць праслухоўваць. Таму ўсім нам трэба быць асабліва асцярожнымі. Яшчэ заўважыў, што каля майго дома ў Брэсце ўчора аціраўся нейкі тып, мабыць, за мною пачалі сачыць.

– Дык што, цяпер усё спыніцца?

– Так, у Брэсце часова спыніцца.

– А ў астатніх рэгіёнах што будзе? Можа, мне падацца ў Гародню або Вільню? – спытаў Тадзік, якога не задавальнялі некалькі месяцаў бяздзейнасці.

– Гэта ў цябе, юнага, час цягнецца марудна. А мае дні ляцяць хутка, мала паспяваю за дзень, за тыдзень, за год.

– Можа, мне ў такім разе вярнуцца ў Беласток, там мая цётка жыве. Маму наведаю. Яна, мусіць, і не здагадваецца, куды я падзеўся.

Пан Руткоўскі змераў хлопца пакрыўджаным позіркам і сказаў:

– Тадзік, я прывык да цябе, як да роднага сына. Не пакідай мяне. Я гляджу на цябе і ўяўляю, як расце мой хлопчык, як прабіваецца ў яго пушок на верхняй губе, які ён стройны і высокі, можа, нават зачэсвае валасы, гэтак жа, як ты…

Пан Руткоўскі апусціў пагляд. Вочы гаспадара ўвільготніліся, але ён схаваў ад хлопца слёзы. Сапраўды, сёння мо, як ніколі, пан Руткоўскі адчуў небяспеку вельмі блізка, ажно мароз прайшоў па скуры, калі прачытаў паведамленне, што жандары шукаюць грузавы "Форд". Гэта была машына, якая належала гебітскамісарыяту, але на заданне яна выехала з замененымі нумарамі, што і выратавала Руткоўскага ад расправы. Надалей трэба быць яшчэ больш абачлівым, бо ўсялякая дробязь можа прывесці да выкрыцця і ўрэшце – да смерці. Гаспадар вытрымаў паўзу і зноў загаварыў:

– Нам трэба трымацца ўсім разам. Менавіта ў еднасці – наша сіла. Я кажу не толькі пра наш маёнтак Руту, але найперш пра Польшчу, распятую ворагамі на крыжы, як пан Езус Хрыстус. Яна жудасна пакутуе, але застаецца жывою, і мы павінны навучыцца трываць разам з ёю, а калі настане час, дык з’яднацца і паўстаць супраць акупантаў, перамагчы іх, задушыць, спапяліць і развеяць па ветры, каб і почуту не засталося пра іх. Дабро павінна перамагаць усялякае зло, інакш жыццё загіне, спыніцца, як той расток, што выбіўся з зямлі, а яго пляндруюць цяжкімі ботамі!

– Добра, пан Руткоўскі, я ўсё зразумеў. Застаюся малаціць снапы на вашым таку і нічога без дазволу не рабіць, – сказаў Тадзік і падняўся.

– Дзякую за разуменне. Ты сапраўдны жаўнер!

– Да пабачэння, пан Руткоўскі. Буду чакаць новага загаду.

– Чакай, наш час настане.

Тадзік развітаўся і ціха выйшаў з кабінета, спусціўся па лесвіцы, апынуўся на ганку, акінуў позіркам заснежаны двор, узяў шуфаль і пачаў разграбаць з дарожак снег. Рабіў ён гэта старанна, укладваў у справу ўсю сілу, якую пакуль не было куды дзяваць.

30

Да самага вясновага цяпла атрад атамана Грака пражыў на базе каля горада Роўна, а потым рушыў у Любяшоўскі раён. Гэта радавала Сяргея Клімчука: усё ж бліжэй да радзімы. Сталі табарам кіламетраў за трыццаць ад Пінска, знайшлі астравы сярод балота ў пойме Прыпяці. Цяпер, калі, як казаў кухар Дзем, кожны кусцік на нач пусціць, украінцы не надта трымаліся аднаго месца, а болей вандравалі па Палессі, з’яўлялі часам каля Століна ці Давыд-Гарадка, іншым разам даходзілі ажно да Янава і Драгічына, харчаваліся ў сялян, агітавалі супраць савецкай улады, заклікалі ўступаць у свае шэрагі, запалохвалі людзей голадам, які пануе ў СССР, дзе мацяркі вымушаныя есці сваіх дзяцей. Сялянкі божкалі і хрысціліся. Хлопцы, якім пагражаў вываз у Германію, уліваліся ў курані ўкраінскіх паўстанцаў, бралі ў рукі зброю. Стралялі мала, хоць гэты раён быў густа заселены савецкімі партызанамі, пераважна з акружэнцаў ды былых служак Пінскага абкама і навакольных райкамаў, розных камітэтчыкаў і камсамольцаў, якія не паспелі выехаць у эвакуацыю. Аднак сутычкі часам здараліся. У пачатку чэрвеня атабарыліся ў сяле Хацішаў, адтуль выпраўляліся на заданні і вярталіся, нагружаныя харчамі.