Франц Сіўко - Выспы

— Удзячны вам за запрашэнне, але ж, ведаеце, — справы, — сказаў ён, пракручваючы ў галаве расклад працы на тыдзень. – А так бы, канечне, чаму б і не, чаму б не пабыць лішні раз з сімпатычнымі людзьмі.

— Дзякуй за камплімент! І вось просьба яшчэ... Наконт брашуры па мове, яна мне конча зараз патрэбная. Чалавек дыпломную піша, дык просіць памагчы літаратурай. Даруйце, што нагадваю, але...

— Гэта вы даруйце, што ў час не вярнуў, — сказаў ён і звыклым жэстам рукі намацаў у шуфлядцы стала шаршавую ад частага гартання вокладку брашуры. – Абавязкова перадам пры нагодзе.

Ён кашлянуў воддаль ад слухаўкі, зноў наблізіў яе да вуха. Карцела спытаць пра Арсеня (пэўна ж, яна ведае што-нішто пра свайго былога вучня), але не стаў: захоча – сама распавядзе. Быццам адчуваючы ягоныя думкі, Вольга Андрэеўна, памарудзіўшы хвіліну-другую, няўпэўнена сказала:

— Вучань мой, Арсень, ну, той, што ў вас перакладчыкам працаваў, у камерцыйную фірму ўладкаваўся. Кажа, дрэнь праца. Заробак някепскі, а ўсё адно нецікава яму там, не ягонае гэта…

— Арсень... Памятаю, канечне, — сказаў ён як мага абыякавей. – Што ж, як нецікава, то... То скажыце яму, хай зойдзе як-небудзь, можа, цікавейшае што падшукаем. І якраз і брашуру вам праз яго перадам.

— Дык да пабачэння! – сказала яна і неяк спехам, быццам чаго засаромеўшыся, паклала слухаўку.

Ён паклаў сваю, усё яшчэ трымаючы далонь на вокладцы брашуры, перагарнуў каляндар.

Дзень моўнае разнастайнасці, 21 лютага, канечне, як ён мог забыцца? З гэткай памяццю і ў няёмкае становішча можна калі-небудзь няўрокам трапіць.

Свята прыпадала на сярэдзіну наступнага тыдня. Часу засталося ўжо зусім няшмат, але калі парупіцца – вунь колькі ўсяго можна паспець зрабіць, было б жаданне. Балазе ў справах міжнародных часовае зацішша, можна засяродзіцца на клопатах унутрыдзяржаўных. Што, калі прызначыць напярэдадні Дня моўнае разнастайнасці ў гонар яго імпрэзу? Сабраць штат Адміністрацыі, запрасіць міністраў, акадэмікаў, прэсу, амбасадараў. Падрыхтаваць салідны выступ на мове, а там, глядзіш... Чаму б і не агучыць урэшце сёе-тое з задуманага, не зрабіць канкрэтныя захады наконт моўных перспектываў, не азадачыць люд паспаліты дасягненнем новых даляглядаў? Канечне, момант, можа, не надта спрыяльны з-за ўсяго гэтага вэрхалу з Арсенем, але калі ён быў для мовы спрыяльны? Адны перыпетыі мінулых стагоддзяў чаго вартыя! І сёння — не адно, дык другое заўсёды знойдзецца, толькі перасцерагайся. Не, трэба рабіць!

Ён загадаў новаму памочніку (Эпізодчыка паўтыдня таму перавялі на іншае месца працы, у гаспадарчую частку нейкай навучальнай установы) абвесціць на заўтра нараду дзеля абмеркавання нюансаў урачыстасці, з асалодаю заглыбіўся ў змест брашуры. І хоць чытаў яе машынальна, больш прабягаў вачыма, чым чытаў, бо і без таго ўжо ведаў змест выдання ледзь не на памяць, адчуванне, што чытае ўпершыню, не пакідала яго.

Надвячоркам наступнага дня, дзесьці праз паўгадзіны па сканчэнні нарады, прыйшоў Арсень. Калі з канцылярыі паведамілі, што хлопец чакае загаду ўпусціць яго ў будынак, прэзідэнт акурат піў каву. Нягледзячы на стому (нарада пачалася а дзясятай і расцягнулася, як заўсёды, ледзь не на паўдня), ён распарадзіўся не марудзячы правесці экс-перакладчыка ў кабінет.

Арсень паводзіў сябе раскавана, нават, здалося прэзідэнту, занадта, адно не падаў першым па-прыяцельску рукі. У дачыненні да каго іншага такія паводзіны, безумоўна, былі б расцэненыя прэзідэнтам як недаравальны выклік. Але, паколькі ён сам адчуваў сябе ў адносінах да Арсеня вінаватым, то вырашыў ні на якія выклікі не зважаць і трымацца так, быццам нічога не здарылася. Урэшце, знаўца пяці моваў і мовы ў дадатак – таксама жывы чалавек. Нанесеная ж яму несправядлівым, без тлумачэння прычын звальненнем крыўда каго заўгодна і не на такія паводзіны можа штурхнуць. І прэзідэнт пачаў размову, маючы на ўвазе найперш абмеркаваць сякія-такія нюансы ўрачыстасці да Дня моўнае разнастайнасці.

Першая яго рэпліка, аднак, насуперак намеру, вырвалася з вуснаў неяк міжволі і датычыла зусім не ўрачыстасці, а, як ні дзіўна... рамана Бэнэта.

— Чаму яна ўвесь час згадвае гэтага Жэнэ? – спытаў ён, акцэнтуючы слова «яна» і дастаючы з шуфляды кніжку англічаніна. – Там Жэнэ, тут Жэнэ, аж уваччу стракаціць ад прозвішча... Быццам гэты Жэнэ – няведама які значны персанаж у аповедзе... Што вы думаеце, Арсень, на гэты конт?

— Я думаю, што Жэнэ — гэта сімвал, — крыху агаломшаны нечаканым пачаткам дыялогу, сказаў Арсень. — Як бы гэта прасцей сказаць? – хлопец хвіліну падумаў. — Сімвал аб’ектыўнай збыткоўнасці творчага пачатку, незалежна ад меркаванняў і маральных прынцыпаў абывацеля. А галоўнае — ад таго, што ён, абывацель, ад творцы чакае. Мне так здаецца, а ці насамрэч гэта так – Бог ведае…