Віктар Гардзей - Бедна басота

- Ну што за моладзь пайшла? - скрывіліся ў пагардзе яго губы. - Нават граць не ўмеюць. От мы, бывала!

- Эге ж, Сцяпанка! У нас талкавей выходзіла.

- Я добра помню нашы гулянкі, - заблазнаваў Сцяпан Аліфер. - І цябе, Тафілька. От дзеўка была - румяная, сакавітая!

- Нявеж праўда, Сцяпанка? - не паверыла Тафіля і, здаецца, падрасла на камені.

- Была, была! Ну няўжо не помніш, як мы на сенажаці мурог зграбалі?

- Помню, Сцяпанка.

- А як сена ў копы кідалі?

- Помню, Сцяпанка.

- А помніш, якое там салодкае сена было?

- Пра што ты сказ-з-заў? - Тафіля раптам падхапілася з каменя, пачырванела, асмыкнула спадніцу.

- Як пра што? Пра тое ж самае - пра сена салодкае. А ты плакала пасля, каб замуж браў.

- Дурны ты, Аліфер! Гэта ж плешча такое, - зазлавала Тафіля. - Дурны як бот. Нехта падумае, што і праўда.

- Гы-гы! Я і сёння яшчэ магу насіць сена. Чуеш, Тафіля?

- Ах ты, псюк гнілы! З цябе ж парахно сыплецца.

Сцяпан Аліфер папярхнуўся смехам, перастаў блазнаваць, бо ў Тафіліных параўнаннях не ўсё яму спадабалася. Падхапіўся з валуна, растаптаў жоўтыя галоўкі рамонку, які рос вакол каменя, плюнуў з прыкрасцю і абурэннем. На яго быццам трасца напала - тупнуў нагой, запырскаўся слінай.

- Калі я, па-твойму, бот, дык хто ж ты, Тафілька? Ага! Лапаць з левай нагі. Во хто ты!

- Хай сабе і лапаць, - аж пабялела Тафіля. - А ты хлус! Гэта ж выдумаць такое. І свет не бачыў, і людзі не чулі. - На ўсялякі выпадак яна адступіла ў брамку, грукнула зашчапкай. - Пустадомак ты! Мо забыў, як у калгас не хацеў пісацца?

- Бо дурань быў. Напачатку не ўшалопаў, што да чаго, а як ушалопаў, то і каня, і калёсы завёў на вобчы двор. А ты што завяла? Ага, маўчыш? Галадранка, от хто ты! У цябе ж кутніца большая за твой хутар.

Такой абразы Тафіля ўжо не магла стрываць, але і сварыцца з дурнем было рызыкоўна. Тафіля злосна трасянула брамку, схавалася ў сенцах. Там пачуўся грукат, моцна бразнулі дзверы. Сварлівы, помслівы Сцяпан Аліфер, затаіўшы крыўду на суседку, колькі дзён наогул не выходзіў з двара, і два валуны, адзін - шыкоўны, бліскучы, як царскі трон, другі - нязграбны, шэры і пляскаты, доўга пуставалі абапал вуліцы. А ў Тафілі таксама свой гонар: бяжыць па ваду, дык нават і не гляне на вокны знелюбелай Аліферавай хаты.

Дармо, хай сабе гневаецца, капыліць губы. Бо калі толкам разабрацца, страшнай бяды не адбылося: пасварыліся, значыць, пасварыліся, і нічога ўжо не папішаш, нічога не паправіш. З кім не бывае, а бывае такое насланнё часцей за ўсё з людзьмі, якія век пражылі побач, хата ў хату, і за доўгі гэты век паспелі да чорцікаў надакучыць адно аднаму. Старая ганарліўка, магчыма, гневаецца справядліва, але не таму, што ў суседа рамонак вырас намнога гусцейшы, чым у яе. Сцяпан Аліфер і сам ужо заўважыў за сабой дзіўную і непажаданую рэч: пасля смерці Марціна Палазка характар у яго змяніўся, прычым не ў лепшы бок. Хоць каго цяпер ён можа абразіць, пакрыўдзіць нізашто, і калі сваёй Маркі яшчэ шкада, то ні грама шкадобы няма да Тафілі - сама ж сляпіцаю лезе ў вочы. Ён бачыць у акне, як пакрыўджаная Тафіля чэрпае ваду, і раптам згадвае, што даўно ўжо не абыходзіў калгасныя палеткі і за сваё гультайства, вядома ж, заслужыў добрага прачуханца ад лысага Глеба. Адна хвіліна, і Сцяпан Аліфер сабраны, гатовы ў паход. На вуліцы знешне нічога не змянілася, усё на месцы: прысады, калодзеж, валуны цераз вуліцу, толькі вось у суседкі брамка чамусьці расчынена насцеж. Зрэшты, брамкі і ставяць для таго, каб час ад часу яны расчыняліся і праз іх хто-небудзь выбягаў ці выходзіў.

- І куды ж ты, Сцяпанка, шыбуеш спозарань?

- Забыла хіба. Я ж на паплаўнічай службе, дык гляну, як там пасевы. Гэтыя хлопцы, паганцы, узялі за моду пасвіць быдла блізка каля шкоды.

- Праўда! Каровы не разбіраюцца: і картоплю патопчуць, і жыта сталочаць. А калі ж, Сцяпанка, ты будзеш сунуцца назад?

- Не ведаю. Папаўдні ці і зусім пад вечар.

- Зайдзі! Нейкая кропля гары ў мяне ад Сёмухі прыхавана.

- Зайду, Тафілька, зайду, калі не забуду.

Няспешна, нетаропка Сцяпан Аліфер брыдзе звілістай маласельскай вуліцай і не перастае здзіўляцца: рамонак, бачыш ты, яшчэ не адцвіў, не асыпаў долу беласнежныя пялёсткі. І многа ж яго - уздоўж платоў, у садках, на прагалінах паміж хатамі і хлявамі. Рамонак пахне лекамі, і ўжо за гэта многія яго не любяць. Іншая справа сінія палявыя валошкі. Па сутнасці, і ад першых, і ад другіх кветак амаль аднолькавая карысць, але адносіны да нявінных раслін у людзей розныя. Рамонак трымаецца дарог, пустак, чалавечага жылля, а валошкі растуць у жыце ці на абмежках каля яго, і, мабыць, за гэтае пастаянства і вернасць ад векавечнай славы жыта і ім, валошкам, перападае немалое каліва пяшчоты і ласкі. Маласельскі паплаўнічы стаіць ужо на Кругляку і з узберагу поля бачыць: сінявокім пустазеллем наскрозь засмечана жытняя лава, а сама збажына густая і рослая, як чарот. Жыта не спляжыў статак, не пакамячыў вецер, каласы яшчэ пляскатыя і пустыя, але над імі ўжо курыцца жоўты пылок - жыта пачынае красаваць.