Віктар Гардзей - Бедна басота

- І праўда, гэта ж вельмі проста, - здзівілася Луцэя.

- Хоць бы ўдаліся чары? - засумнявалася Тадорка.

- Ну што вы. Яшчэ да вайны ў сябе, на Браншчыне, я такім образам, можаць, свадзеб дзесяць расстроіла, - засмяялася ганарліва Агрыпіна.

- Твае б словы ды Богу ў вушы, - уздыхнула Фядора.

Дзіўную магічную сілу маюць іншы раз звычайныя сухія лічбы. Не адно, а цэлых дзесяць вяселляў, якія бежанка Агрыпіна некалі разладзіла дзесьці там, на сваёй далёкай Браншчыне, канчаткова пераканалі старых змоўшчыц, што іхнія крывавыя і бесчалавечныя спосабы помсты абсалютна нічога не варты перад людской мудрасцю, перад усемагутным чарадзействам. Не патрэбны, аказваецца, ні дубовая даўбешка, ні кіслата, ні ляшчоткі з вострым нажом, і, паколькі з такімі лёгкімі чарамі саўладаць можа нават дзіця, выканаць прысуд вялікай рады ўзялася сама Фядора Чыркун. Ёй наогул пашанцавала: палова рэчаў, неабходных для вядзьмарства, знайшлася тут жа, у суседчынай хаце. Без усялякай шкадобы добры шматок тканіны ад сваёй паношанай сукні адхапіла бяздзетная Луцэя, пасму русявых валасоў з лямцаватай галавы бязлітасна вырвала бежанка Агрыпіна. Клопату засталося амаль столькі, колькі яго ўжо і збыта: пакуль яшчэ відна, трэба знайсці старога ўдаўца і гулёну-бабу.

З удаўцом, дык з гэтым прасцей: блізка каля Фядоры жыве Марцін Палазок, а яго густой чупрыны, бадай, хопіць, каб разладзіць у Малым Сяле не менш за тысячу вяселляў. Аднак жа ўедлівы і зіркаты злыдзень уцяміць, адразу расшалопае, што такі вялікі кудзер ягоных валасоў нахабная суседка вымагае з вельмі благім намерам. Фядора падумала, падумала і, здаецца, вынайшла просты і надзейны спосаб, як ашукаць гэтага адзінокага хітруна. Ад Луцэі яна выскачыла, трошкі пахістваючыся, пасярод дарогі яе ўжо моцна пагойдвала, і яна ішла ўлукаткі, а калі бразгалася клямкай Палазковай хаты, была і зусім п'яная, што гразь. Дзверы пакінула расхлябешчаныя насцеж, з парога, вясёлая і бесклапотная, адразу кінулася да здзіўленага гаспадара, які сядзеў на столку і журлівымі вачыма сузіраў праз акно чырвонае вечаровае неба.

- Марцін, ці помніш наша дзяцінства?

- Але навошта ты пра яго пытаеш?

- Не забыў, як барсук дзяцей гладзіць?

- Хто яго ведае, мо і забыў.

- Дык давай напомню, трасца тваёй матары!

- Ахалонься, кабетка! Зараз усе валасы павыскубаеш. От бо! Трэба ж так напіцца.

- Крыўдзіш, Марцін! Калі я п'яная, то пайду. Сядзі тут адзін, як труцень.

Тое, што Фядора пагладзіла яго валасы па-барсучынаму груба, упоперак іх росту, ад ілба да макаўкі, Марцін Палазок зразумеў як дзікі неразумны жарт. Яму турзянула і раз, і другі, яму скубянула і забалела, аж выступілі слёзы з вачэй, але ён не пакрыўдзіўся, бо чаго лепшага чакаць ад п'янага чалавека. І зноў-такі Марцінаву здагадку пацвердзілі далейшыя непрыстойныя паводзіны суседкі: на выхадзе яна не развіталася, як заведзена, дзверы пакінула расчыненымі, на ганку, акурат перад акном, дзе сядзеў Палазок, яшчэ пахісталася дзеля прыліку, а калі апынулася за рогам хаты, то па-свінску зарагатала ўголас. Ведаў бы той падмануты, абрабаваны злыдзень, які вялікі касмык валасоў яна зачарапіла ў ягонай маладзецкай чупрыне, дык, без сумнення, пагнаўся б за нахабніцай няйнакш як з жалезнай качаргой. Фядора зарагатала і тут жа папярхнулася гэтым сваім гідкім і даўкім смехам. Сонца ўжо заходзіць, рассыпае ў наваколлі апошні залацісты бляск, а да цемнаты трэба яшчэ знайсці гуляшчую, разбэшчаную бабу. Іншым вёскам дужа шанцуе: гулёнаў, распусніц там колькі хочаш, і старых, і маладых, чаго, на жаль, не скажаш пра Малое Сяло.

Зусім працверазелая, у поўным розуме пасля змушанага прытворства, Фядора Чыркун перабірала ў памяці ўсіх сваіх заўдавелых сябровак, незамужніх маладзіц і не прыгадвала нікога, хто б адкрыта, на вачах у сталых людзей, не баючыся плётак і абгавораў, улягаў за смуроднымі мужчынскімі штанамі. Ужо блізка каля роднай хаты яна раптам схамянулася: дык жа гулёна, распусніца побач, навідавоку - сунецца па тупкай сцежцы, змардаваная, зажураная, усё яшчэ трымаючы ў пальцах касмык жорсткіх, як дрот, чужых валасоў. У адзін момант згадалася ўсё: гарачая, неўтаймоўная ласка Абуховіча, яго багатыя дарункі, тайныя прагулянкі ў лес на панскім драпчаку. Як тут інакш скажаш - разбэшчанасць, распуста, хай сабе і даўняя, аднак Фядора Чыркун падзякавала Богу, што ў патрэбны час даў памяць, стомленая кабета адразу павесялела, узрадавалася нечаканаму шанцунку, і, ужо адчыняючы дзверы хаты, яна справядліва падумала: дзе ж яшчэ скубці тыя чарадзейныя валасы, як не на сваёй аблуднай галаве?