Віктар Гардзей - Бедна басота

Да Ванькі Зайца ўжо дайшлі чуткі, што Аляксей Хамутовіч уклаў вока на Ядзюню, мала таго, маласельцы быццам бы ўжо не адзін раз бачылі Варанога, прывязанага да Фядорынага плота. Стоячы на гусеніцы «націка», закончаны мурзач, які ў эмтээсе апрача камбінезона і ботаў зарабіў дзесяць пудоў жыта, сур'ёзнага саперніка люта ненавідзіць, проста есць яго вачыма, хоць вырваць сваё рыжавалосае каханне з начальніцкіх лапаў, безумоўна, не мае ні сілы, ні хітрасці, ні якога-небудзь іншага спосабу. Што, скажыце, зашмальцаваная куфайка супраць скураной тужуркі, што кірзачы супраць бліскучых хромавых ботаў, у рэшце рэшт, нават рукі сапернікаў параўнаць нельга: у аднаго яны шурпатыя, мазолістыя, з паабіванымі пальцамі, у другога - чыстыя, гладкія, пухнатыя. Ледзь не даходзячы да шаленства, Ванька Заяц у думках лае і бэсціць гэтыя пялегаваныя рукі, ненавідзіць Хамутовіча, зноў жа ў думках Ваньку дапамагае вушлы, здагадлівы Збышак, і агульную непрыязнасць хутчэй за свайго гаспадара, мусіць, адчуў сыты, укормлены конь. Вараны стрыжэ вушамі, прысядае, нервова капыціць зашэрхлую, сухую зямлю, Вараны гатовы памчацца хоць на край свету, абы толькі не стаяць на пустым, непрыветлівым абшары і не ўдыхаць у ноздры праціўны тытунёвы дым.

- Так і знай, землячок! Да раніцы палетак павінен быць узараны, - сярдзіта сказаў Аляксей Хамутовіч, кінуў пад ногі Вараному недакураную папяросу і, нацягваючы павады, пагразіў са сваёй верхатуры: - Калі не ўзарэш, сам Бальшавік будзе з табой разбірацца.

- Чхаў я на Бальшавіка! - раззлаваўся раптам Ванька Заяц. - Падумаеш, начальнік вялікі.

- Дык жа і не маленькі, - зарагатаў неразумны Збышак. - Дзве метры ростам.

На маўклівым, зажураным палетку толькі гэтага не хапала - дурнаватага, бязглуздага рогату, ад якога нават груганы ўзляцелі з бліжэйшай дзічкі. Ванька Заяц, крывячыся ад прыкрасці, спадылба зыркнуў на пустагаловага прычэпшчыка і палез у кабіну «націка». Збышак адразу ўлавіў нямы дакор, папярхнуўся смехам і паспешліва пабраўся на сваё жорсткае бляшанае сядзенне, а Вараны тым часам ужо зацокаў падковамі па тупкай дарожцы ўздоўж яловага лесу. Ёсць усё ж вялікая несправядлівасць, што два маладыя здаровыя хлопцы ратуюць ад ганьбы і няславы такога ж маладога, як і самі, калгаснага старшыню. Яны ўдвух, Ванька і Збышак, паўдня, цэлы вечар, калі не сказаць, што і ўсю ноч, будуць глытаць сухі пясок і пыл, у той самы час як Хамутовіч, відавочны махляр і ашуканец, будзе адлежвацца ў цёплай пасцелі, качацца з боку на бок, смачна цмокаючы ў сне чырвонымі, нібы ружы, губамі.

Магутны рокат трактара, бразгат гусеніц, гулкі шоргат вострых нарогаў аб камяні не напалохаў, а хутчэй толькі засмуціў і збянтэжыў згаладалых груганоў. Нахабныя драпежнікі адно цяпер, калі за пяцілемяховымі плугамі папаўзла шырокая паласа свежай раллі, сваім нікчэмным розумам неяк дапетрылі, што позняй восенню дарэмна спадзявацца на здабычу. Перад зазімкам тлустыя лічынкі майскіх жукоў і дажджавыя чарвякі пазалазілі глыбока ў зямлю, зашыліся ў такія сховы, адкуль іх не выара ніякі плуг. Груганы, зразумеўшы сваю памылку, падняліся з калючых дзічак, апантана замахалі крыламі і, ні ў грош не ставячы цяжкую працу трактарыстаў, падаліся ў родны яловы лес, дзе ў дзюбу трапіцца хоць якое ежыва.

Птушыныя клопаты, безумоўна, нічога не варты супраць клопатаў чалавечых. Ванька Заяц ужо думаць забыў і пра ненавіснага Хамутовіча, і пра шальмаватую Ядзюню: з цеснай, наскрозь прадзьмутай скавышом кабіны хлопец да рэзі ў вачах углядаецца ў палетак, пільна асочвае шэры папар перад гусеніцамі «націка». Палетак спрэс усыпаны і большымі, і меншымі камянямі, а дзе-нідзе з зямлі вытыркваюцца агромністыя валуны, і іх трэба абмінаць, каб, сабе ж на бяду, не зачапіцца плугамі і не абламаць вострыя нарогі.

- Падымай плугі - камень! - раз-пораз крычыць у задняе разбітае акенца сярдзіты, устрывожаны Ванька.

- Падыму - не бойся вельмі! - адклікаецца заклапочаны, увішны Збышак.

Пакуль што ім шанцуе: дабіты, латаны-пералатаны трактар не заглох у баразне, грувасткія плугі ўсімі пяццю лемяхамі не наскочылі на вялікі валун. Ванька Заяц то сцішыць ход, каб абмінуць перашкоду, то прыбавіць абаротаў матору, і тады слабасільны «націк» ажно становіцца на дыбкі, з цяжкасцю дзеручы ўтрамбаваны быдлам, задзірванелы атор. Жарты жартамі, але палетак загадана ўзараць да раніцы, бо сапраўды заўтра сюды можа наляцець куслівы, як шэршань, начальнік палітаддзела. За любую, нават малую, віну з маладымі трактарыстамі ён не дужа цырымоніцца: калі з гарачкі не дасць поўху, то абзаве бедакоў і «ёлупнямі», і «боўдзіламі», і яшчэ горшымі брыдкімі словамі, хаця і сам носіць не менш абразлівае мяно - Бальшавік.