Сакрат Яновіч - Самасей

— Тады без кія не пяройдзеш міма яго, — ашчэрыўся загадчык. — Прабачце, што перабіваю вае, але... кіраўнік тэхнічнай секцыі ўсё-такі абавязакы быў перш за ўсё кансультавацца са сваёй непасрэднай уладай, гэта значыць з вамі.

— Гэтак і я лічу, — Андрэй: «Наводзіць мяне на размову пра дырэктара. Зразумела!»

— Як жа іначай?

Новы загадчык, відаць, няшмат ведае пра дырэктара, разважаў Андрэй, штораз глыбей маўклівеючы. Ён, пэўна, рэкамендаваны генеральнай дырэкцыяй. У яго ёсць уплывовы знаёмы, і таму ён смела правацыруе. Калі б было інакш, дык пабаяўся б; яго ўвогуле не было б тут!

Пра папярэдняга загадчыка аддзела загінуў усякі слых. Аж дзіўна: быў чалавек — і няма чалавека! Можна падумаць, што яго ніколі не было; што гэта толькі сон хворага ўяўлення, прывід з доўгім сюжэтам...

Так знікаюць людзі.

Так займаюць іх месцы — новыя, якія некалі таксама знікнуць.

Прасядзелі каля шасці гадзін.

Андрэй расказаў новаму пра ўсе справы, з падрабязнасцю дэтэктыва. Слухаючы яго, той пазяхаў, але ягоны твар бялеў у цемры ўважлівасцю. Пазяханні былі кароткія, як неабходнасць.

Разышліся па-змоўніцку.

Андрэй ліхаманкава апранаўся ў сваім пакоі і, зашпільваючы паліто ўжо ў калідоры, стараўся, каб выйсці з будынка дырэкцыі разам з новым. Такое выходжанне, прытым у позні час, несумненна было б заўважана і мела б значэнне. Прыгадаліся новыя падрабязнасці канфлікту з гаспадарнікам, якія можна было б яму расказаць пад час выхаду...

Але загадчык так хутка сабраўся дамоў, што знік, быццам дым у паветры. Шукаў яго, бегаў па сходах, уніз ды ўгору, цераз акно выглянуў на вуліцу, зайшоў у туалет, нібы памыць рукі... Нідзе не было яго.

Потым пачаў здагадвацца, што ён, гэты новы, магчыма, схаваўся ад яго, прытаіўся за шафамі або ў туалеце, што на ніжнім паверсе, прасторным, шматкабінным...

Раззлаваны на яго, болей не шчыраваў.

Ды ён болей і не пытаў Андрэя. А ў месяцы маі давялося Андрэю згадзіцца на горшую пасаду, рэферэнцкую.

Цяпер у Андрэя з'явілася ўлюбёная прымаўка:

— Усё добра і штораз лепш! — першы раз сказаў яе, падпісваючыся пад новымі ўмовамі працы. — Штораз лепей!

Неўзабаве пачуў празыўку на сябе: Усёдобравіч. Пасміхаўся брыгадзір транспартнікаў:

— Чулі, хлопцы: Антошка змяніў прозвішча!

— Ну? — вырачаліся шафёры.

— Цяпер называецца ён: Андрэй Усёдобравіч, гэ-тэ-гэ...

Хапаліся за жываты. Андрэй прайшоў міма іх. А яны нат не адвярнуліся.

Смяюцца, падумаў Андрэй. Ваша права. Ужо не баіцесія, бо страх, якім абдарылі мяне тыя двое, ужо адабраны. Трэба стаць дзеравянным. Не пераймацца лёсам, бо ён і так пакіне цябе ў дурнях, як той капітан, які чагосьці хацеў, хацеў і не сказаў менавіта чаго? Бог з ім, ці мала хто ад мяне ўсяго рознага хацеў, і ці мала я — ад іх! Цяпер хачу аднаго: пачысціць дыван у кватэры, разлегчыся на ім, паставіць начную лямпу з абажурам і многа чытаць. У мяне няма прычын для нараканняў: жывецца добра. Чаго больш хацець?

— З чым выйшаў я на сённяшні дзень? Адказаць адразу, і то самому сабе, вельмі цяжка!

— Жыву з няясным адчуваннем недахопу нечага самага важнага. Вырастае прыкрасць ад супакоенаеці гэткай цішыні, якая запыльвае пачуцці, затуманьвае бачанае. Дзіўна — знікае гонар за сябе!

Вось як!

— Узнікла ўражанне, што ўжо магу распрацаваць графік свайго далейшага жыцця— з крывымі здабыткаў, перш за ўсё тых, універмагавых. Ад яснасці наконт уласнага становішча — тупею. Болей драмлю, чымсьці жыву.

Выпіць?

Пайшоў бы да Віцюля, каб бахнуць сотку ў «Шляхецкім» бары, але ён пачне важнічаць: дарагі Андрэй, мо іншым разам, бо ў мяне халерна многа работы накапічылася, начамі не сплю, праектую квартал, Новабаярскі, будзе гэта ў Беластоку усім кварталам квартал. З невысокімі дамамі, у тры ці чатыры паверхі, з агародчыкамі, дзе кожная сям'я атрымае свой загонік — градку на памідоры, градку на цыбулю, градку на моркаўку і градку на бурачкі — і гэта ідэя надта ж прыйшлася даспадобы намесніку прэзідэнта горада: іду да яго, на нараду...

Можа, да Грышы? Але ці варта? Ен, паабедаўшы, валочыцца з кватэры ў кватэру ды рамантуе замкі ў дзвярах, газавыя пліты, нават тэлевізары.

Да Міхася не пайду: ён жа дырэктар фабрыкі, не важна, што малой.

Андрэй накіраваўся ў парк.

Нехта штурхануў яго ў плячо, і ён аглянуўся. Гэта Віктар, высокі, як справядлівасць. Ты, мусіць, хварэеш, што такі пабяле-лы, сказаў яму Андрэй. Не, не хварэю, адказваў. Я бялею, калі ўгледжу прыгожую жанчыну. Колькі прывабных жанчын, думаю, столькі і няверных жонак.