Сакрат Яновіч - Самасей

Пагагаталі, з шаўкавеючай далікатнасцю..

Што далей? Выняць з кішэні пачак папяросаў, па-курцоўску разарваць у ім рог і частаваць, бы патронамі... «Калі ласка... калі ласка... калі ласка...»-

Кланяліся б: «Дзякую... дзякую... дзякуй...»

Уяўляецца тое.

Паступіўся. ... «I як? I што? I як?» — чмялілася між імі.

— Курнем, хлопцы. «Спорты» саладкавым дымам занылі ў вантробах.

— Ну, і як, Андрэй?

— Ладнеча: не ажаніўся, дзякуй Богу! — яны зарагаталі.

— Мой сівеючы лоб — без рагоў...

— Чаму ты без барады? Ай-яй-яй, мода! Стась з Польнай вунь адпусціў яе сабе да каленаў, як святы які...

— Як казёл, — не збіваўся Андрэй.

— Гэ-гэ-гэ-гэ... Як скажаш што... Гэга-гэ-гэгэ-гэ, кажаш. як... га-га-га!

— Адпушчу, — гэта пра бараду: «Стась з Польнай? Рыжы? Не, хіба Піндаль? ён Стась? Можа...» Дадаў:

— Калі пастарэю і ўнукаў пагадую, тады барадзіску сабе во загадую!

— Га-га-га-га-га... Ха-ха-ха-ха... Гы-ы- гыгы-гы... Пацяшаліся абы-чым.

— Здаровы ты! — Сцвярджалі гэтым, што ў Андрэя расце жываціска, што на ім дарагое адзенне і ёсць у яго за што выпіць, хапае на бабы, і, напэўна, змяняе легкавыя машыны, а так жа будуецца ў прыгарадзе; дзеці канчаюць — калі ён мае іх — адпаведныя ім школы, а жонкі яго ходзяць у золаце. Сам дыхае ў бесклапоцці. — Ой, здаровы! — і сляпіліся на яго, быццам на дваццаціпудовага кормніка з заплыўшымі вочкамі і затлушчанай мазгавінаю...

Аб сумленні яны наўрад ці думалі. Былі б здзіўлены, калі б загаварыў да іх, якраз аб ім. Адказвалі б: «Сумленне мучыць дурных! Худых, тых, што не ўмеюць ухапіць... Нашто нам яно? Хіба карысць якая ад яго?»

Андрэю заныла ад незаслужанага пачуцця вінаватасці ў тым, што ёсць без няўдачы. Стаіць перад імі, як экспанат фарту.

Не вырачыўся б, калі б яны клялі: «А каб тваімі касцямі дзеці грушы аббівалі!»

Настрой прыкрасці гусцеў, як туманец на старынцы. Ні з таго ні з сяго перапужаўся Андрэй тым страхам, ад якога аблічча хмурыцца на плач альбо споведзь. Даволі няясным, як ні кажы...

I разам з тым зажадалася заваліцца з усімі ў якуюсьці камеру, сцябаць там гарэліцу ды валюхацца па былым, памачыць ступені ў крыніцах пачатку свайго, пашукаць сокаў цаліны... (У ціхадобрай затоцы, за якою вар'яцее акіян, за парогамі...) У наступны мільг абтросся ад такога жадання: яны зарэзалі б яго ў той каморцы, утапталі б! Местачкоўцы найпрагныя.

Развітаўся з імі, прабіваючыся праз зарослы агарод усякай пачуццёвасці, гушчавіны зменлівых гумораў. Збег бы, з аглядкамі, ці не рынуліся наўздагон яму! Ці не гоняць за ім? Ці засталіся яны, пазвешваўшы морды?.. Каб не сорамаць — драпацеў бы. Цешыўся б, ад вуха да вуха: жывы, жывы, жывы!!! Бяепечна адбегшыся.

Прадалі яму таго шыферу.

— Чаму ж не! —ён ужо лекацеў. — Табе, а братка ты наш, так ваду замуцім, што ты дастанеш, не бядуй, — слінілі пячаткі, ляскалі імі па бланках, падпісваліся.

Андрэй ішоў ад іх, валакучы за сабою сверб нямоцна пабітага. Мо дакладней было б адчуванні яго называць такімі, якія звычайна з'яўляюцца ў таго, з каго завочна пасміхаюцца; за спіною, але дастаткова, каб іншыя пачулі, кожны, хто цікуе.

Поўніўся, можа, нянавісцю.

Адначасова і перапудам.

Памяталася апавяданне стрыечнай сястры. Яе словы зляталіся, бы вароны на вячэрняе дрэва, што ля затоенай сцежкі ў даліне перад пазалотаю захаду. У сумоце каштоўнага бляску. Ці мажлівае ёсць штосьці болей беспачуццёвае за золата?

Сястра ў тым узросце, калі пагаджаюцца з лёсам. З такімі згодліва гутарыцца. У іх няма ні ўпэўненасці, ні залішніх спадзяванняў. Размаўляюць яны без крыўдавання — выраслі з яго.

На подум аб смерці кідала яе ў дрыжыкі. Гэта была траўма ў чырванашчокай дзеўкі, на душы якой зарудзелі ржавінкі. (У засынанне будзіў яе стукат камкоў аб века труны.)

Боязь сястры ўсё-такі ж натуральная. У ёй — усё людскае.

Андрэй жа тросся ад нечага беспараўнальна страхотнейшага, перад чым нямаш уцёкаў у стыксаў змрок.

Спачатку гэту сваю баязнечу ён успрымаў як супакойваючае адранцвенне, што атуляе тых, якіх здраджана або ашукана самым свінскім чынам! Аб гэтакіх пляткараць, што яны жывыя нябожчыкі, няздольныя верыць, смуткаваць і радавацца.

Ураднікі білі яго па руках. Лез да іх, солтысаў вёсак магчымай волі, у якіх досыць быць паслухмяным ды даваць даніну абавязковасці. Мелі пячаці!

Білі, адчаплялі пальцы ад падмуркаў, ад высокай агароджы, за якою смужыўся арамат жыцця. Цкавалі тупазубымі параграфамі; рабілі гэта дзеля капралскай уцехі, заскокваючай у скавытанне. Выдыхаўшыся тлумачылі яму, па-конску сур'ёзна, што абыякавасць з'яўляецца распаўсюджанай формай пахавання сябе жывым у магілу; бюракратам даручана несці надмагільную стражу, а бухгалтэрыі пераўтвораны ў прыкладныя дамы жалобы. Службовая карэспандэнцыя пахне паніхідаю... А шэф, узор усім шэфам, ні з кім не знаецца, не п'е брудэршафтаў, на нікога не сварыцца, выседжвае месячную плату ў камфартабельным кают-кабінеце, не пекліцца; ён загадзя муміфікуе сябе,та-га-га-га...