Сакрат Яновіч - Самасей

Брат энергічна сеў у машыну і ад'ехаў.

Я вынлёўваў з сябе ўсенька і безразумна плакаў на ўвесь свет.

Давалокся да прыгарадка, калі ўжо сцямнела.

У гарадскім аўтобусе я напружана супакоіўся; у пераходзе бушавалі маладзікі, па якіх адразу было відаць, што яны за падобнае сама меней адзін раз забілі б мяне...

— Найагідней мне паш уласны хам, бо ён хам з хамаў! — збалбатнуў Алекс, ды яны наогул не зразумелі яго. ён зашапацеў пачкам папяросаў «Вега», ненатуральна прагна закурыў. — Ну што ён, такі, дзецям сваім пакіне, боўт, апроч грашыскаў тых або і мураванкі!.. Чуеце?

Бугаіна ж са Слепаком, — а кажы ты сабе, што хочаш! — выпілі, аблізваючыся, яшчэ па шклянцы жытнёўкі, купленай за долар.

— Та-ак, — сказаў сваё Бугаіна і, разваліста, устаў ад стала, збітага з аполкаў, каб пахадзіць: другі месяц будзе, як ён не курыў. Ен вышуквае гідраўлікаў тым, хто будуецца пад Жарабцовай Гарою; дакладней, не хваліцца гэтым сваім прыбытковым пасрэднічаннем. Калі ж гаварыць пра Слепака, то карысці сабе ён дабіваецца на плантацыі чорных парэчак, пра якую ніхто толкам нічога не ведае. Робіць яму на ёй — некалі сам жа выгаварыўся — дзядзька, якога забраў да сябе з бальніцы для псіхічнахворых, што ў Харошчы.

I Сляпак падаў голас:

— Угу-у...

Яны з'ехаліся да Алекса ў гэтую яго незакончаную вілу. Да кожнага з іх знайшлася ў яго неблагая справа. Бугаіна здагадваўся ў сваім, а Сляпак круціўся на зэдліку ад прыгневу па Алекса за тое ўсё-такі, што ў яго надалей не выходзіць «прасіць у сакрэт» так, каб без сведкі. (Чаго добрага, возьмецца гутарыць зараз наконт пазыкі яму!) «Пра якую гэта ты мне пазыку?» — вышчарыцца ён у адказ Алексу, косячыся на Бугаіну. Яму, якому нераўня нават разам узятыя Бугаіна са Слепаком, пану такому, што любіць быць з тугім кашальком у кішэні. Зварыць яму галава: «Я вас, хлопцы, запрасіў да сябе, паслухайце, каб пачаставаць адмысловай жытухаю экспартовай. Вы ў мяне вартыя таго... Дык прахліснем!» I яны насцябаюцца яе, неяк без радасці: Алекс, вядома, так сабе скажа тое, дзеля прыліку. Шчыраваць жа з імі мог бы на яго месцы хіба што цалкам балванец.

— Бывала, Алекс, бывала, — неўпапад загаварыў Бугаіна, акурат як той, каго чакае прыемнае, і яму ўсё роўна пра што азвацца.

Сляпак жаваў вэнджаную рыбіну, нешта ўвесь стуліўшыся ды паплёўваючы асцюкамі на засмечаную падлогу. Ягоная часіна пакуль не настала, ён зойдзе да Алекса потым — заўтра ці бо з нядзелі.

Алекс зламаў у попельніцы (з перакуленай кафлі) папяросіну і вяла ды моўчкі прыкурыў ад яе другую.

— Груманіны тае будзе ў мяне тутака, слухай, на тыдзень які, — угледзеўся ён у Бугаіну.

— Та-ак...

— Твайму паўбандыту гэтаму няхай не здаеца часам, што я азалачу яго і за абы халтуру: долары ў мяне не для хамутоў!

— Ясна-а...

— I хачу бачыць яго ў мяне па рабоце цвярозым ды штодзень! Вось так, чуеш?

— Ну, будзе... Гэты дурань усё ўмее, што трэба.

— А форсу ён, скажы, ужо капічыць ці адно толькі хочацца яму таго? — крыва заўсміхаўся Алскс. «Прымітыў заўсёды свету за грашыма пе бачыць».

— Чаму гэта ты так? — Бугаіна зноў захадзіў, а Сляпак наставіў вушы.

Алекс шпурнуў недакураную «Вегу» ў заваконне.

«Там жа стружак поўна, возьме і пажару начаўпе,— спачатку падумалася Слепаку. — От, няхай жа згарыць, сабака!»

— Я пайшоў, — катэгарычна буркнуў ён Алексу.

— Пачакай жа, гавару, — Алекс востра зірнуў на яго і дакончыў Бугаіне: — Ты мяне ведаеш, за цану з чарнамазнікамі я ніколі не таргуюся. Аднак жа не дарую, калі хто з іх, слухай, не ўшануе мяне...

— Ну, годзе: прыйдзе ён і ўсенька паробіць табе. Памочніка ж мае сабе, Алекс.

— Каб словы твае, Бугаіна, у праўду змяніліся.

— У панядзелак, значыць, зрання і начэквай іх.

— Бугаіна, у вас, халопаў, столькі і думкі тае, каб як і каго абхітрыць.

— Няма прычыны ў цябе, Алекс, вёску абражаць.

— А я не пра яе, Бугаіна. Я пра халопаў, вось. Яны ж слухай, у горадзе! На хлеб служкаў ды цванікаў пазляталіся.

— Ат, гаворыш... Кожны жыве, як рады дасць.

— Каб жа давалі, Бугаіна. — Пачырванеў Алекс. Ён брыняў якойсьці мутнай злосцю не то на іх, не то на сябе, на нешта даўняе, аднак жа застрэмленае і ў ім жа. Можна сказаць: на іхнюю падатлівасць, нейкую такую лішнюю ў Бугаіны і Слепака, якім чамусьці і імёны свае былі няважныя, абыякава забывалі іх або, звычайна, існаівалі яны ў безыменнасці. Ці з такімі магчымае сур'ёзнае што-лень? — Слухай, ты: глянь на дзіцяткі-неўдалоткі тых, ад маленства ж заражаных комплексам хама на паркетах! Усе, да апошняга, без адчування сваёй Малой Айчыны; сіроцтва ў іх душах, бацькоў хавацьмуць ціха і спехам.