Сакрат Яновіч - Самасей

— Я п'ю за гаспадароў... За маладых! — паправіўся я.

Мы ўзаемна шмаг кампліменцілі сабе. Да шаленства апетычныя галубцы, якія падала нам яго маці, ушчэнт абязволілі мяне. Ад раскошнае п'янкі я дзяцінеў і амаль плакаў.

— А я ўжо інжынер! — выкрычаў Зюнік у адказ на нешта маё, ажно я пахаладзеў ад імгненнае чуйнасці. — Зараз сам чорт лазаты не падкапаецца пад мяне! — і, сцішыўся, ён: — Бэата, ведаеш, наступіла завочніцаю ва універсітэт. Закончыць — тады мы, абое, во як зажывём! — паставіў угору тоўсты палец жэстам, які паказваюць у тэлевізійных праграмах пра першакласныя жыццёвыя дасягненні.

Яна ж, Бэата, ледзь чутна сказаўшы: «прабачце», паслухмяне-нька наблізілася да чагосьці нікеляванага, што паблісквала на аздобнай этажэрцы французскага фасону, і, чуваць было гэта, націснула там нейкую кнопку. Адтуль ударыла музыка з сіплым амерыканскім спевам.

— Нямецкі, — сказаў Зюнік. Ен меў наўвеце магнітафон.

— Ого, — вылезла з мяне захапленне майго нябожчыка дзядзькі, празванага Булавою, які меў звычку казаць: «Ого Англія: Англія, а братка ты мой, гэта Англія!» Ахоплівала мяне няясная злосць.

— Я хачу паведаміць табе пра адну рэч. — Зюнік, прыўра-чысцеўшы, дыхнуў на мяне сумессю гаршчэчных пахаў, а і перагарам. — Магу? Нікому не ляпнеш?

— Не, — я ўмомант запэўніў яго, прадчуўшы, што мяне пакіне одум і, чаго добрага, за такую знявагу наб'ю яму морду.

— Зюнік! — умяшалася Бэата, раз'юшваючы гэтым яго.

— Ты ціха будзь! — даволі добразычліва перапыніў ён яе. — Я, ведаеш... Мы — купляем кватэру ў сталіцы!

— Ого...

Зрабілася, — не тое што страшна, — непрыемна.

Калі я выходзіў ад іх, — Зюнік, працверазелы пад поўнач, заўпарціўся быў фатаграфаваць сябе з жонкаю і мяне з ім, і мы абодва, я з ім па-педэрасцку абымаліся ды крыўлялі тварамі дзеля ўсмешкі перад аб'ектывам, і бездапаможна валіліся на тую ёлку, топчучы пазбіватыя з яе шарыкі, таксама папяровага анёла, а Бэа-та, ад разгубленасці, з такой шчырай і непадробленай какетлівасцю п'янай ды раздасведчанай кабеткі, упусціла з рук фотаапарат, шчасліва, не пашкодзіўшы яго... Калі я, урэшце, выйшаў ад іх у маразечў, у свежасць, дык адзінае, што запамятаў з тае хвілі, гэта — невыказнае выццё сабакі ў месячнай пустэчы зімовых загуменняў.

Другі дзень ішоў снегапад. У вішняку ля адрыны галаслівілі на адлігу вераб'і. Дома было ўтульна і сыра. Я нанасіў дроў з-пад паветкі, да абедзвюх печак.

Мне ціха адпачывалася тут. Я мог гадзінамі наглядаць за прахожымі, адгадваць іх лёс ад самога дзяцінства, няўдачы (люблю раздумваць пра іх), каханне ў дзяўчат і маладзіц, ашуканствы ў імя дабра і ліхія радасці, прасцяцкія і культурныя. Думкі наконт грошай.

Пад вечар узнялася віхура, налятала ад Кабыліных гораў, накурганьваючы сумёты ў платах. Па-каляднаму запыліўшы наваколле, наклікаўшы настрой, мяцеліца набіралася імпэту, утвараючы гогалеўскі пейзаж з незвычайнасцю.

Я выйшаў на падворышча, у ягонае закуцце. На блізкіх складах, што ў Жабіным завулку, шапацелі брызентавыя пакрышкі на грамадзінах грузавікоў з булавастымі шафёркамі; машыны стаіліся пад абрывам высознае прызмы чагосьці, нагадваючы сабою цудам уцалелую пару дапатопных жывёлінаў. За местачковым рынкам, асветленым, бы забыты пляж, чарнацела праваліна, і магчыма было падумаць, што там прасціраецца возера, яшчэ не замёрзлае, пра якое лепей забыцца.

Мяне, аднак, цягнула туды, з гэтакай абязволенаю безнадзейнасцю, якая здараецца, мабыць, у адных самагубцаў... Ажно, досыць нечакана, я згледзеў, што —- як і калі? — знаходжуся ўжо на Новай, а перад тым пакруціўся быў па Царкоўнай, затым жа каля каменных руінаў бажніцы, не даходзячы да Гарбарнае, і слухаў плёскату артэзіянскіх калодзежаў у канцы Надрэчнай, на Пагулянцы, некалі фабрычнай, хмельна-буяністай, беспраходна люднай, а зараз анямелае, як маё ўспамінанне бабуліных апавяданняў пра басаногую маладосць яе.

Рабілася мне неяк сцішнавата ад тае застылай вясковасці Новай, ад відавоку на ёй яшчэ курных хацінаў, што дастаялі бліжэй касцёла (за дарогаю ў ярыску), і ад таго, што ў жытлах гэтых праменіста свяцілася, за фіранулькамі на ваконцах па-велікапанску гарэлі елкі ў незабыўным убранні, чарцянелі каля іх экранікі тэлевізараў, ды наогул ззяла дабрабытам, сытым спакоем, застоллем, і ўсім такім не на месцы тут...

Я не спадзяваўся ўпаткаць адначасна і столькі пустэльнага ў навічанскім старонні; за гаматным крыжам — каляіны ад саней (з паніклым канём), пасвістванне вятрыска спаміж кустоўя. Адтуль, — трызнілася мне, — выбягала воўчае ган'ё, выблісквала парнымі агеньчыкамі з жахліва-жаўтаватым адценнем, зараілася ад іх у канцавіне простыні, там, куды ўсяго пужліва скакане святло ад раскалыханае лямпачкі на электрычным слупе, што пад бярэзінаю насупроць агародаў Дзюбаграя. Я ледзянеў у сваім першабытным страху; як на тое, з гушчавінкі на Кухарцовай пустэчы накінуўся на мяне дварняк, звяхлівы, і мне прыдалася палка, якую падняў, во, на мастку, што перад бойняю.