Яна ўсміхнулася:
Во каб гэта раптам ён узяў ды дарогу з ракою зблытаў. І пакаціў бы, пакаціў па вадзе…
Гэтыя мілыя жаночыя глупствы – ніколі б не стаміўся слухаць іх.
– Надзвычай добра жыць, Ірына Сяргееўна, – сказаў Андрэй.
Раптам яна злёгку спахмурнела.
– Так, – і пасля паўзы дадала: – Жыць надзвычай добра. Напэўна, ніхто гэтага не разумее так, як я.
Ад гэтай лёгкай зморшчынкі між броваў, ад суму ў голасе Андрэй яшчэ больш адчуў, што моцная сувязь дружбы звязвае іх, яшчэ нядаўна зусім незнаёмых. Дружбы спакойнай, дружбы, якая гарыць роўным і цёплым агнём.
Гэта была радасць, што яны жывуць на зямлі, што часам яны бываюць поруч. I гэта было зусім не так, як з другімі, бо гэтаму не трэба было канчацца інакш… і горш.
Проста расла ў грудзях хваля ўдзячнасці: у яго да гэтай добрай спадарожніцы, а ў яе – Андрэй амаль цвёрда ведаў гэта – да яго.
Грынкевіч працягнуў ёй цыгарэты.
– Я наогул… але добра, давайце, – сказала яна.
Курылі. Дым парывамі цягнуўся ў прыспушчанае акенца.
– Рублёва будзем глядзець? – спытаў у Горавай Яніс.
– Дзеля гэтага i едзем… ды яшчэ дзеля Нерлi.
Яніс пашкроб у патыліцы:
– Адкажыце вы мне, Ірына Сяргееўна, чаго гэта на старажытных абразах твары ў святых нейкія не рускія? Не славянскія.
– А нашто гэта вам спатрэбіўся мой адказ?
– Яны візантыйскія, гэтыя твары… Грэчаскія.
– Ну дык і што?
– Можа, i мастацтва гэта не рускае. Запазычанае.
Яна ўсміхнулася куточкамі пяшчотных вуснаў:
– Не, Янiс. Гэта ўсё ж чыста наша мастацтва. А аблiччы здаюцца чужымi таму, што сам этнiчны тып рускага чалавека змянiўся за стагоддзi. Столькі прыбыло іншай крыві… Цяпер гэта часцей за ўсё чалавек сярэдняга росту, з няправільным носам, шатэн… А калісь насы былі даўгаватыя, валасы – бялявыя або рудыя… Арабскi падарожнiк, якi ўпершыню пабачыў русаў, пiсаў, што яны, увесь натоўп, станiстыя, як пальмавы гай. У iх сапраўды былi доўгiя ногi, вузкiя тулавы, гожыя кiсці рук… Цяпер старажытнаславянскi тып, бадай што, лепей за ўсё збярогся там, дзе не было татар: на поўначы, а лепей за ўсё – на Беларусi. Паглядзiце вось на нашага Андрэя: ногi доўгiя, нос праменькi, вочы вялiзныя, як на iконах.
Андрэю стала няёмка, ён быў самай дрэннай думкі пра сваю вонкавасць. У гэтым заўсёды пераконвала яго і маці.
– Вочы ў мяне, як у саламандры, пукатыя, ногi – з-пад пахаў растуць. Не трэба, Iрына Сяргееўна.
Яна засмяялася:
– Няпраўда, Андрэй. Я не хлушу. Вы сапраўды… як анёл са старажытнай іконы. Гэтым і адрозніваецеся.
Яніс паглядзеў на іх, выцягнуў папяросы і пайшоў курыць у хвост машыны, да маленькай Анкі, якая замрэяна глядзела ў акно.
Вакол Андрэя і Ірыны стварылася невялічкая «зона пустаты».
– Давядзецца мне, відаць, вам паверыць, – ціха сказаў Андрэй, – таму што гэта вы не першая кажаце мне.
– Тая, што ў «Смерці на світанні»?
– Тая.
– Яна была харошы чалавек?
– Вельмі.
– Гэта жахліва, – сказала яна, – я калісь таксама страціла вельмі блізкага чалавека. Так па-дурному прыйшла смерць…
– Амаль хлапчукі… З вінтоўкамі супраць танкаў.
Яна знобка павяла плячыма:
– А я яшчэ думала, чаго гэта вы не ажэніцеся… Па тыпу вы зусім не належыце да старых кавалераў.
– Ну, а што б вы мне параілі?
– Не жаніцеся. Мастак павінен быць незалежным. Горшыя ворагі мастаку – хатнія яго.
– А калі каханне?
– Ну, вялікае пачуццё – гэта зусім іншая справа, – сумна сказала яна. – Але такое прыходзіць рэдка… I, на жаль, не да ўсіх.
Сцежка мільгнула ў баку ад дарогі, прытульна пацягнулася кудысьці ў лес, быццам запрашаючы пайсці па ёй.
– Добрая сцежка якая, – сказаў Андрэй. – Вось так бы й пайсці па ёй, каб вялікі груз быў на тваіх плячах, а маленькі – на плячах другой.
– Адам і Ева? – прыўзняла яна зламаныя бровы. – Але ж яны пакінулі рай даўно.
– Нічога, – сказаў Андрэй, – шлях яшчэ цягнецца. I невядома яшчэ, куды ён прывядзе іх.
Галіна Іванаўна ўбачыла вузкую стужку рачулкі і паляпала ў шкло да шафёра:
– Спыніцеся, Косця. Пабудзем тут хвілін дваццаць.
– Бачыце, – сказала Горава, – вашы жаданні збываюцца.
– Толькі Евы няма, – збянтэжана сказаў Андрэй, засаромеўшыся яшчэ больш, і з нейкай ненатуральнай фацэтнасцю прыбавіў: – Прысутнасць Еў робіць норавы больш мяккімі і высакароднымі.
Яна засмяялася:
– Божа, як велягурыста! Нельга ж дазволіць, каб чалавек, ды яшчэ паэт, гібеў у жорсткім і невысакародным стане.
…Аўтобус спыніўся. Хлопцы і дзяўчаты рассыпаліся па беразе. Хто смяяўся, хто спяваў, хто проста шпурляў у ваду каменне.
Читать дальше