Адам Міцкевіч - Пан Тадэвуш

Але як з Падкаморым Граф пачаў спрачацца

І пагражаць Суддзі, стары аддаў табацы

Належнае і стаў ацэньваць Графа крокі.

Пан Войскі быў Суддзі якісь сваяк далёкі

I, жывучы здаўна ў яго гасцінным доме,

Так сябру спачуваў, як, пэўне, больш нікому.

Дык зацікаўлены ўсёй гэтай валтузнёю,

Руку на стол дастаў угору даланёю

І палажыў на ёй нож тронкамі да ногця

ўказальніка, лязом павернуты да локця,

І стаў ківаць рукою, быццам забаўляўся,

Прытым у Графа безупынна углядаўся.

Мастацтва кідання нажоў, страшное ў звадзе,

У той час у Літве было ўжо ў заняпадзе

І між старымі. Ключнік кідаў нож нярэдка,

Але ніхто так не пускаў, як Войскі, метка.

Відаць па руху рук, што нож запусціць з жарам,

А па вачах, што ў Графа цэліцца з ударам

(Ў апошняга з Гарэшкаў, хоць і па кудзелі).

Не ўсе з прысутных рухі тыя зразумелі.

Збялеў Гервазы, засланяе Графа лавай,

Здае к дзвярам. А вокал крык: "Лавіце! Жвава!"

Як воўк, калі яго над падаллю застануць,

Рванецца ў гурт сабак, убок не ўспеўшы глянуць,

І гоніць іх: вось-вось рване, ды сярод брэху

Пачуе трэск курка - на новую памеху

Вачыма косіць. Бачыць: цалкам недалёка

Стралок прыкленчыў, к стрэльбе прытуліўшы вока,

Кранае спуск і рулю на яго наводзіць.

Воўк туліць хвост і ўміг на ўцёкі пераходзіць,

А псярня з брэхам жудкім клубіцца зноў ззаду,

За кудлы рве. Ён на сабак знайшоў бы раду,

Бо ледзь зірне, пашчэмкай плясне, клык аголіць,

Уся арава рассьшаецца й скуголіць.

Так і Гервазы грознай адступаў паставай,

Вачыма ворага спыняючы і лавай,

Пакуль не ўскочылі абодва ў цьму фрамугі.

"Лаві!" - крычалі, бегучы за імі, слугі.

Аж раптам над галовамі неспадзявана

На хорах Ключнік паявіўся ля аргана

I з трэскам алавяныя пачаў рваць трубы.

I, пэўне, шмат каго прывёў бы да загубы,

Ды госці ўжо таўпіцца пачалі ў парозе.

І слугі не ўстаялі, хутка ўсе ў трывозе,

Ледзь што-мага хапіўшы, следам падаліся

І розных рэчаў, і начыння шмат зракліся.

А хто ж, не чуткі ні на ўдары, ні абразы,

Апошнім адступіў? - Брахальскі Пратазы.

Ён, стоячы ў Суддзі за крэслам непарушна,

Цягнуў асведчанне ўсё тое ж раўнадушна

І, толькі скончыўшы, пляц кінуў апусцелы,

Дзе засталіся грузы і пабітых целы.

Людскіх ахвяраў не было, але ўсе лавы

Амаль без ног былі, а голы стол кульгавы

Злёг на талерак, місак гурт, віном заліты,

Як рыцар на шчыты, з каня ў змаганні збіты.

А ўкруг ляжаць індычак, куранятак цельцы.

А з іх тырчаць нажы і ўбітыя відэльцы.

І хутка ўжо ў старым Гарэшкаўскім будынку

Вяртацца пачало ўсё зноў да супачынку.

Згушчаўся змрок. А рэшткі панскае вячэры

Ляжаць, як ежа для дзядоў, што, згодна веры

Народнай, сходзяцца на заклінанняў словы.

З-пад даху адгукнуліся ўжо тройчы совы,

Як гусляры, нібы ўсход месяца віталі,

Якога водбліск пранікаў з надхмарнай далі

З дрыжаннем светльм. І сярод начное цішы

Праз дзіры пацукі павылезлі і мышы,

Грызуць і п'юць. І толькі часам стукне глуха

Шампанскага бутэлька за здароўе духаў.

А на другім паверсе ў той жа час у залі,

Якую некалі люстэркаваю звалі,

Стаяў Граф на балконе насупроціў брамы

І ветрам халадаўся. Рухам з нейкай драмы

Сурдут з пляча спусціў, палою ахінуўся

І быццам у плашчы шырокім апынуўся.

Гервазы ў кут з кута хадзіў цяжкой ступою,

І кожны повен дум гуторыў сам з сабою.

Граф мовіў: "Пісталеты, а як не - палашы!"

Гервазы паўтараў: "Зямля і замак нашы!"

"Пляменніка і дзядзьку,- ўскрыкваў Граф,- кліч к бою!

Увесь іх род!" "Калі вы хочаце спакою,-

Выкрыкваў Ключнік,- замак, землі адбірайце,

Пан Граф, нічога ім не пакідайце!

Нашто судзіцца вам, мапанку? Суд кароткі:

Чатыры сотні год жылі тут вашы продкі.

Зямлі аднялі шмат дзялягі Таргавіцы

І перадалі, як пан ведаеш, Сапліцы.

Усё забраць ад іх, не толькі нашу долю,

За кошты ўсе судовыя, за самаволю!

Я вам не раз казаў: наездам праў дабіцца!

Я вам не раз казаў: даволі ўжо судзіцца!

Даўней бывала так: хто раз зямлю здабудзе,

Той пан. У полі выйграй, дык прысудзяць суддзі.

А што датычыцца з Сапліцам даўняй звады,

Дык тут не суд, а мой Сцізорычак дасць рады.

А як Мацей паможа з Розгай весці спрэчку,

То мы, мапанку, ўдвух з Сапліцаў зробім сечку".

"О брава!- ўскрыкнуў Граф.- Твой план гота-сармацкі

Мілейшы мне на шмат, чым гоман адвакацкі.

Ты ведаеш, на ўсю краіну шуму будзе,

Бо аб падобных справах і не помняць людзі,