А дзяўчынка ўсё дрыжыць. Пакуль гучаць даўжэзныя, штампаваныя прамовы іхняй і нашай арганізаванай моладзі...
* * *
Маё маленства — як далёка гэта ад майго сына: на цэлае чалавечае пакаленне! Ад унучкі — на два пакаленні. І як гэта блізка,— у нашай агульнай любасці да прыроды, да жывых істотаў, у шчырасці раскрывания таямніцаў.
Як ён, мой сын, лавіў на траве маленькіх жабянят — у два гады, як пасвіў, летуючы ў любай цёткі, свіней — у чатыры, як злавіў першую рыбіну — у сем...
Як я яе, амаль трохгадовую ўнучку, пераносіў бродам цераз імклівую і чыстую раку. Як яна весела, шчасліва смяялася з мураша, што ўцякаў ад яе пальчыка на сыпкім беленькім пяску высокага надрэчнага адхону...
Шчасце дакрануцца старой, абветранай дарогамі шчакой да шчочкі дзіцячай, далучыцца да несмяротнасці, якая ў вечным абнаўленні пакаленняў.
* * *
У суседа па дачы непрыкметна для мяне вырас у горадзе ўнучак. Спыніўшыся каля чародкі малых на траве, працягваю яму руку:
— Здароў!
А ён вітацца не хоча. Чаму? Адказвае:
— У мяне і так ёсць свой дзед! Асабліва гэтае «і так».
* * *
Бабуля і мама, якіх я ведаю больш за пятнаццаць гадоў, з тых дзён, калі бабуля была яшчэ саракагадова прыгожай, а маме было сем без хвосціка. Апоўдні, карыстаючыся перапынкам паміж дажджамі, яны капаюць бульбу. Каля іхняга поля, на прылясной дарозе, па якой я іду, зеўрае адна з найбольшых лужынаў. Знаёмы сабачка, чорны, і вушы смешна тырчаць, які так нядаўна быў шчанючком, цяпер ужо на службе — заядла мяне абрэхвае. А да лужыны, каму вялікай, а каму вялізнай, як мора, пацешна тэпае тое казачна маленькае, пра каго я толькі чуў, якога яшчэ не бачыў. І паліцечка, і шапачка, і боцікі — усё маленькае, чыстае, а тое ступае сабе, тэпае проста да лужыны, за якой — вялізны дзед, ці як ёй мяне назваць. Я нахіляюся са свайго паднябесся, прашу даць мне ручку. Тое дае мне цёпленькія пальчыкі, і я вяду яе да бабулі і мамы. Падлетку цюціку ўжо сорамна на нас брахаць, і ён разгублена матлошыць хвастом. А мне прыемна яшчэ і таму, што ў лялькі імя маёй маці — Настуля.
* * *
— Дзед, а што гэта айсберг?
— Вялікая ледзяная гара.
— Дзед, а што гэта акіян?
— Вельмі вялікае мора.
— Ну, ёсць рэчка, возера, мора, а навошта яшчэ акіян?
Ёй трохі больш за чатыры гады. І яна хварэе. А мама доўга не вяртаецца з работы. Весялім яе з бацькам. Што мама едзе сёння не ў тралейбусе, а на восліку, які спыняецца каля гастраномаў. Булачку хоча, ды яшчэ і капрызнічае — то з макам яму нясі, то з разынкамі...
* * *
Маці расказвала, як нешта ў нас не даілася карова, дык млая Ганна, наша найстарэйшая, усё хныкала, прасіла малака. А потым параіла:
— Вы, мамо, наліце вады, а потым пакруціце збанком! Бачыла ж, і не раз, як маці рабіла раней: круціла няпоўным збанком, каб не ліць ёй у кубак смятанку, вяршок, а каб усё малако было роўнае.
* * *
У шчаслівым местачковым доміку — першы сынок. Тры месяцы, а ён ужо сем кілаграмаў. Бабуля задаволена смяецца:
— Прыдсядацель калхоза!
* * *
У Мінску, на аўтобусным прыпынку,— суседка з поўнай сумкай.
— Да ўнучкі трэба,— кажа мне.
— І правільна,— адказваю.— Цяпер жа не Чырвоныя Шапачкі да бабуляў ходзяць, а наадварот.
Смяемся, падумаўшы і кожны пра сваё, і пра для ўсіх агульнае.
* * *
Калі пасля ад'езду малых пачынаю цешыцца цішынёй і парадкам у дачным доме і на двары, само па сабе, спакваля прыходзіць бачанне іх зводдаль, пачынаецца дзедаўскі сум...
Зноў тады ўспамінаецца наш даваенны казёл, якога трымалі каля коней з прычыны яго казлінага паху. Любіў ён забаўляцца з малечай на зімовай вуліцы. Як яны здзекаваліся з яго — і верхам ездзілі, і за бараду цягалі, і «кучку-невялічку» на ім рабілі, і ў санкі яго запрагалі... А назаўтра, калі яны былі ў школе, ён хадзіў па вёсцы адзін і сумна-жаласна мекаў, не могучы дачакацца...
Петруся Броўку я ўпершыню ўбачыў у ліпені сорак чацвёртага, калі мы са Смолярам прыехалі на партызанскі парад, і Гірш, паколькі быў яшчэ час, павёў мяне да пісьменнікаў, якіх мы цэлы гурт знайшлі ў нейкім часовым доме ЦК партыі, куды іх склікалі на высокі прыём, што меўся хутка пачацца.
Потым у «Чырвонай змене», ужо ў сваім Міры, я прачытаў яго «Ясны кут», убачыў здымак аўтара ў вайсковым.
Гэта і дапамагло мне пазнаць паэта, ужо крыху знаёмага і па слове, калі неяк у жніўні перад разбураным касцёлам спыніўся грузавік, якому далей не трэба было, і з кузава на пыльны брук разам з іншымі выпадковымі пасажырамі злез цераз борт сам аўтар нядаўна прачытанай паэмы. У адзенні тым самым, што і на здымку, але без пагонаў, затое з пакоўным «Сідарам» за плячыма.
Читать дальше