Міхась Лынькоў - Над Бугам - выбранае

Рагожная будэ зыбалася з боку ў бок, стукаючы паломаным абручом па драбінах калёс і падымаючы ўсярэдзіне вялікі вецер, ад якога нудныя пасажыры хуталі свае насы ў каўняры і забіраліся з нагамі ў салому. Праз будэ, праз падраныя парудзелыя мяхі і выветраную рагожку ўсміхаліся зоркі. Зыбалася будэ, гойдалася ўніз і ўгару - і тады скакалі зоркі ў рагожных дзірках і месяц блытаў свае белыя пасмы між арэшкавымі абручамі.

Будэ і зоркі рагожныя няслі думку далёка-далёка, і здавалася, што не будэ скрыпіць па дарозе, а плывуць па эгіпецкіх дарогах у пыле вякоў паходныя шатры жыдоўскія, зыбаюцца шатры, а ўперадзе нязмерная дарога і далячынь - нязведаная будучыня. І цвітуць над шатрамі надзеі, і бурліць жыццё, і, здараецца, нават песні чуеш, што плывуць-выплываюць з-пад белых шатроў.

- ...Нішто. Чатыры. Дзякаваць Богу. Да самага Глуска...

Нібы скрозь сон пазнаеш голас Бені. І праўда, задрамалася крыху. Побач з намі яшчэ з паўдзесятка будэ - па дарозе нагналі. Беня гутарыць з балагольшчыкамі, ідзе недзе ззаду.

- Анішто? - пытае нечы голас.

- Ат, так сабе, лепей, як паражняком.

Балаголы ідуць купкаю па абочыне шашы. Гучна гавораць паміж сабою, размахваюць рукамі, часам над нечым рагочуць. Адзін расказвае:

- І... толькі гэта я пад Залатую горку, пад сухі дуб пад'ехаў, як з-за куста тыц два чалавекі. «Стой, - кажуць, - рукі ўгору!..» Я як еў каўбасу, так і выпала яна з рук, і сам чуць не падавіўся. Вось табе, думаю, і зарабіў на шабас. І невялічкае багацце там у мяне на калёсах - усяго два мяшкі мукі для кааператыва вёз, ну з дробязі там сёе-тое... Ну, да ў кішэні трохі было, дый то чужыя грошы... Хуценька гэта я рукі ўгору, а сам у дрыжыкі, гляджу, чакаю... Чакаю і думаю: забіць мо і не заб'юць, бо за апошнія часы не было ўжо такіх выпадкаў, а што абяруць за мілую душу - гэта ўжо як цот - не адчэпішся. Ато, думаю, як і каня адбяруць - без ног пасадзяць. А яны навялі гэта ўрэзы і, дзіўна мне, мнуцца нешта, справы не пачынаюць. Што за праява, думаю. А адзін тым часам і пытае: «Хто ў цябе там на возе?» Тут нібы чорт мяне падкінуў з калёс, куляй гэта на дарогу ды да іх.

- Ах вы, кажу, такую вас ды гэткую... Гэта вам што: яблыкі ў садзе красці ці па моркву ў агарод лазіць... Што ж вы сабе надумаліся...

Ну і шмарганулі, аж залапацела па балоце. Як ветрам змяло, і след прастыў...

- Аднак жа ты храбрасці набраўся такой, на бандзюкоў адной душой папёр.

- А вось і папёр... Бо што зробіш? Апошняга каня аддаць? А па-другое, без патронаў яны былі, а гэта я адразу і скеміў з іхніх паводзін.

Усе балагольшчыкі дружна рагочуць.

- А ты б яго каторага за каўнер ды на воз...

- Вось было б дзіва...

- Мне-то там было не да дзіва. Хутчэй на воз, ды траха каня не загнаў з гарачкі. Бо як пагнаўся - не думаў ні аб чым, а вярнуўся да воза, дык як падумаў - нібы ў ліхаманцы затросся. І дамоў прыехаў - маўчаў. Толькі на другі дзень расказаў жонцы, бо адышло крыху сэрца...

- Ого, з такога перапуду... Я вось у Слуцак ездзіў за таварам, дык у нас горш было...

Апавяданні плывуць адно за адным пад аднатонны скрып калёс, што пакідаюць цёмныя рыскі-істужкі па шэрай роснай шашы. Толькі адзін Беня не прымае ўдзелу ў агульнай гутарцы, ён ідзе ззаду, нахіліўшы галаву, мне ў пальцах пугаўё ды, зрэдку зірнуўшы на сваю будэ, паціху ўздыхае. Ад Бені плыве-калышацца па шашы доўгі цень, які робіцца ўсё больш празрыстым, - то набліжаецца золак. Прадранічным холадам пацягнула з хвойніку, што разлёгся побач шашы. Рагожныя мяшкі будэ адсырэлі за ноч і ад гэтага зрабіліся больш цяжкімі, паляглі на абшарпаныя абручы, цупка абцягнулі іх парэпаныя рэбры. Ад таго меней ветру ў будэ - яна страціла сваю рухомасць. І знізу пакрышкі пад мокрым брудным мяшком гойдаецца капля вады і ніяк не можа набрацца сілы і адарвацца ўніз на салому, дзе спяць, зарыўшыся ў яе, закалыханыя дарогай пасажыры. Вараны ідзе мерным крокам, і лёгкія, чуць прыкметныя струмені пары ўюцца ў яго над сядзёлкай.

Ля павароткі, развітаўшыся з таварышамі, якім не па дарозе з намі, Беня садзіцца на перадок і бярэ лейцы ў рукі. Ён паварочвае ў бок ад шашы, на вузкую лясную дарожку. Зразу стала прыемней у будэ пасля жорсткай трасяніны па бруку шашы. Калёсы мякка пакаціліся па наезджаных каляінах, падскакваючы зрэдку на хваёвых карэннях і карчэўі. Калі ўехалі ў густы хваёвы лес, што ахапіў дарогу чорным суччом і закрыў ад будэ бледныя прадранічныя зоркі, Беня непакойна заёрзаў на месцы. Ён, павярнуўшыся да пасажыраў, не прагаварыў, а глуха, прыдушана прашаптаў:

- А ці няма ў вас чаго-небудзь у кішэні?