Адам Міцкевіч - Пан Тадэвуш

Ідзём, а імператар, здзіўлены не мала,

Пытае: "Хто там?" Мы крычым: "Літва паўстала!

Дазволь нам, кесар, з арміяй тваёй злучыцца!"

Спьггае ён: "Хто камандзір?" "Суддзя Сапліца!"

Хто смеў бы папракнуць тады нас Таргавіцай?

Браток, пакуль стаяць Панарам, Нёмну плысці,

Датуль Сапліцаў імю з памяці не выйсці!

Унукаў, праўнукаў Ягайлава сталіца

Паказваць будзе пальцам: "Гляньце, вось Сапліца,

3 Сапліцаў тых, што першыя ўзнялі паўстанне".

Суддзя на гэта: "Хто ды што казаць там стане,

Дык гэтым галава мая найменш занята.

Нічым не вінаваты я ва ўчынках брата,

Палітыкай таксама я не забаўляўся,

А толькі абавязкі выканаць стараўся.

Я - шляхціц і ахвотна сцёр бы пляму дому.

Ахвотна паслужу я краю дарагому.

Душу яму аддам. Не лепшы я з ваякаў,

Ды й мой палаш таму-сяму пакінуў знакаў.

Раз я на сейміку адным у бой паклікаў

І ў паядынку зраніў двух братоў Бузвікаў,

Што... ды не ў гэтым справа. Як тут разабрацца,

Ці трэба неадкладна ў поле выбірацца?

Стралкоў сабраць не цяжка. Пораху мы маем

І некалькі гарматак у ксяндза хаваем,

А ў Янкеля, я знаю, ёсць жалезкі к пікам,

Што будуць годныя і якасцю і лікам.

Жалезкі гэтыя прывезены з Крулеўца

Тайком, а зараз мы да іх наробім дрэўкаў.

І шабляў хопіць. Шляхту конна ўміг пасадзім,

Я - на чале з пляменнікам, а там - паглядзім!"

"Вось кроў паляка!- ўскрыкнуў бернардын,- не скрыю,

Я гэтага й чакаў! - і згроб Суддзю за шыю. -

"Ты сын Сапліцаў, ты прыслужышся радзіме

І з братніх він цяжкіх сваё ачысціш імя.

Ты быў мне мілы заўсягды, а з гэтай хвілі

Ты мне, як брат, нас справы зараз параднілі.

Мы падрыхтуемся, бо рушым не адразу,

Я месца вызначу і час, чакай наказу.

Я знаю, цар ганцоў паслаў да Банапарта -

Прадоўжыць мір ён дабіваецца упарта,

Але цяпер яго старанне мала варта.

Француз Біньён з напалеонаўскае рады

Гаворыць, што нічым закончацца нарады,

Што быць вайне. А наш князь Юзаф тому рады,

Мяне сюды ў Літву направіў ён з наказам

Разведаць, ці не хочаце вы з Польшчай разам

За кесарам ісці, як многія народы,

І ў чым ваш доказ, што чакаеце свабоды.

Тым часам, браце, з Графам трэба ўсё наладзіць.

Хоць ён дзівак, фантаст, радзіме ён не здрадзіць,

Ён добры патрыёт і справе дапаможа.

Бо кожны з дзівакоў карысць прынесці можа,

І нават могуць дурнаватыя змагацца,

Калі захочам імі мы апякавацца.

Граф - пан і ў шляхты навакольнай у пашане,

Па прыкладу яго і ўвесь павет паўстане.

Маёмасць знаючы яго, разважыць кожан:

Калі паны ідуць, быць рызыкі не можа.

Дык вось бягу к яму". "Хай так сябе не ўзносіць,-

Сказаў Суддзя,- няхай прыедзе, перапросіць

Мяне, бо я ж старэйшы ды і пост займаю!

А справу хай зноў суд арбітраў разбірае..."

Тут ксёндз дзвярыма стукнуў. "Ну дык едзьце з Богам",-

Сказаў Суддзя.

Ксёндз сеў на воз адразу за парогам,

Б'е пугай, лейцамі сваю варушыць пару.

Загрукатала брычка, ўзняўшы пылу хмару,

Аж ледзь руды каптур з той цемры гляне,

Нібы арол, калі ў аблоках віцца стане.

А Возны быў ужо ад дома Графа блізка.

I, быццам знюхаўшы здалёку сала, ліска

Бяжыць к яму ды безупынна ўсё гадае,

Ці ежа не атручана, ўсё разглядае,

Спыняецца, а то на задніх сядзе лапах

І веерам-хвастом ганяе пах па храпах,-

Так Возны ўбок звярнуў з дарогі, полем крочыць,

Махае палкай, пільна за сялібай сочыць

I, быццам быдла ўбачыўшы, што ўлезла ў шкоду,

Праз луг ідзе, але крадзецца ў бок гароду.

І раптам, нібы гонячы драча балотам,

Пабег сагнёны і ў каноплях знік за плотам.

У гэтай цёмналістай і густой расліне

Ля дому ёсць прытулак птушцы і звярыне,

І людзям. Часта заяц, спуджаны ў капусце,

Шукае сховішча ў каноплях, а не ў кусце,

Бо ў гэтых гушчарах няма для харта ходу,

Ганчак жа там яго не зветрыць ад смуроду.

Дваровы там ад бізуноў ці аплявухаў

Хаваўся і сядзеў, пакуль пан гневам бухаў.

Нярэдка ўцёкшым ад ракрутчыны сялянам

Здаралася хавацца ў лесе канапляным.

Таму ў час бітвы ці наездаў, дратаванняў

Бакі абодва не шкадуюць намаганняў,

Каб толькі затрымаць каноплі за сабою,

Бо тым яны карысныя ў хвіліну бою,

Што з хмелевым далей злучаюцца спляценнем,

Спрыяючы атакам ды і адступленням.

Пратазы, хоць быў смелы, не пазбыўся страху,

Бо ўспомніў зараз ад расліны гэтай паху

3 даўнейшых часаў некаторыя выпадкі,

Як доказ, што шлях службы Вознага не гладкі:

Прыпомніў Тэльшы і шляхцюгу Дзіндалета,