Патрык Зюскiнд - Парфума

-- Колькi вам нарабiць, мэтр? -- спытаўся Грануй.

-- Колькi -- чаго? -- неўразумела перапытаў Бальдзiнi, якi яшчэ не скончыў сваёй прамовы.

-- Колькi гэтых духоў? -- хрыпла адказаў Грануй.-- Вам iх колькi трэба? Хочаце, вунь тую тоўстую флягу па беражкi? --I ён паказаў на змяшальнiк ёмiстасцю ў добрыя тры лiтры.

-- Не, не трэба! -- з жахам закрычаў Бальдзiнi, i ў ягоным крыку быў страх, такi самы глыбокi, як i стыхiйны страх перад марнатраўствам, страх за сваю маёмасць. Але, нiбы засаромеўшыся гэтага самавыкрывальнага крыку, ён зарыкаў.-- I не перабiвай мяне -- потым крыху супакоiўся i -- ужо з лёгкай iронiяй у голасе:-- Навошта нам тры лiтры духоў, якiх мы абодва не цэнiм? Па сутнасцi, даволi i палавiны мензуркi. Як што, аднак, такiя малыя колькасцi цяжка змешваць дакладна, я дазваляю табе запоўнiць змяшальнiк на трацiну.

-- Добра,-- сказаў Грануй. --Я напоўню гэтую фляжыну да палавiны "Амурам i Псiхеяй". Толькi ж, мэтр Бальдзiнi, я зраблю гэта па-свойму. Я не ведаю, як трэба па правiлах мастацтва, я гэтаму не вучаны, а па-свойму зраблю.

-- Калi ласка!-- сказаў Бальдзiнi, якi ведаў, што ў такой справе не бывае нiякiх "па-мойму" або "па-твойму", а ёсць толькi адзiн, адзiна магчымы i правiльны спосаб: ведаючы формулу i зыходзячы з зададзенай колькасцi духоў, трэба зрабiць адпаведныя разлiкi i з розных эсэнцый выпрадукаваць строга пэўную колькасць канцэнтрату, якi, у сваю чаргу, у дакладнай прапорцыi, якая звычайна вагаецца мiж адзiн да дзесяцi i адзiн да дваццацi, трэба разбавiць алкаголем да канечнага прадукту. Iншага спосабу, ён ведаў, няма. I таму тое, што ён цяпер убачыў i за чым назiраў спачатку пакеплiва i скептычна, потым разгублена i нарэшце толькi з бездапаможным здзiўленнем, здалося яму самым сапраўдным дзiвам. I сцэна гэтая так урэзалася яму ў памяць, што ён не забыў яе да канца сваiх дзён.

Грануй найперш адкаркаваў бутлю з вiнным спiртам. Добра напяўшыся, ён падняў цяжкую пасудзiну амаль на вышыню свайго росту, бо якраз так высока стаяў змяшальнiк з насаджанай на яго лейкай, куды ён без мензуркi ўлiў алкаголь проста з балона. Бальдзiнi здрыгануўся, убачыўшы такое жахлiвае блюзнерства i бездапаможнасць; мала таго, што хлопец перавярнуў дагары нагамi ўвесь парфумнiцкi светапарадак, пачаўшы з растваральнiка i не маючы пры гэтым канцэнтрату, якi трэба разбавiць,-- у яго i фiзiчнай сiлы на гэта не было! Ён дрыжаў ад натугi, а Бальдзiнi зусiм падупаў з духу i толькi чакаў, што цяжкi балон вось-вось грымнецца i ўдрузг разнясе ўсё на стале.. Свечкi, думаў ён, госпадзе, толькi б не абярнуў свечкi! Будзе выбух, ён мне пусцiць дымам увесь дом!.. I ўжо хацеў быў кiнуцца да стала, каб вырваць у вар"ята балон, але тут Грануй сам паставiў яго на месца, пасля апусцiў на падлогу i зноў закаркаваў. У змяшальнiку калыхалася лёгкая празрыстая вадкасць -- нi кропелькi не пралiлося мiма. Некалькi iмгненняў Грануй пераводзiў дух з такiм задаволеным тварам, быццам самая цяжкая праца ўжо зробленав. I праўда, усё далейшае пайшло так шпарка, што Бальдзiнi ледзьве паспяваў заўважаць паслядоўнасць альбо хоць парадак аперацый, не кажучы пра тое, каб разумець працэс.

Здавалася, Грануй наўздагад хапаў той цi iншы флакон з духмянай эсэнцыяй, вымаў з яго шкляны каранец, на секунду падносiў да носа змесцiва, а потым вытрэсваў з адной бутэлечкi, накапваў з другой, выплёхваў з трэцяй у лейку i так далей. Да пiпеткi, прабiркi, лыжачкi i мяшалкi -- прыладаў, якiя дазвалялi парфумнiку авалодаць складаным працэсам змешвання, Грануй не дакрануўся нi разу. Ён быццам забаўляўся, як малое дзiця, якое хлюпае, плёскае i плешчацца з вадою, травою i гразёю, забоўтвае нейкую калатушу, а потым заяўляе, што гэта, бычыце, суп. Так, як дзiця, думаў Бальдзiнi, i з выгляду дзiця, нягледзячы на гузаватыя рукi, рабы, увесь у шнарах i воспiнах твар i старэчы нос бульбiнай. Ён здаўся мне старэйшым, чым ён ёсць, а цяпер здаецца маладзейшым; ён быццам дваiцца i траiцца, як тыя недаступныя, неспасцiгальныя, капрызныя маленькiя недачалавекi, якiя нiбыта нявiнна думаюць толькi пра сябе, хочуць у свеце ўсё падначалiць i нават могуць гэта зрабiць, калi не акiлзаць iх манiю велiчы, не ўжыць да iх самых строгiх выхаваўчых мер i не прывучыць iх да дысцыплiнаванага iснавання паўнацэнных людзей. Такi вось маленькi фанатык агнездаваўся ў гэтым маладым хлапчаняцi; з агнём у вачах стаiць ён каля стала, забыўшыся на ўсё навокал, не ўсведамляючы, што ў майстэрнi ёсць яшчэ нешта апрача яго i гэтых флаконаў, якiя ён няўклюдна, але борздзенька падносiць да лейкi, каб змяшаць сваю iдыёцкую суп-калатушу, а потым катэгарычна настойваць -- а яшчэ i верыць у гэта! -- што ён склаў вытанчаныя духi "Амур i Псiхея". У мiгатлiвым святле свечак Бальдзiнi бачыў, як цынiчна i самаўпэўнена ўпраўляўся чалавек каля стала,-- i жахаўся ад агiды! Такiх, як гэты, падумаў ён i на нейкi момант адчуў тую самую горыч, i роспач, i шаленства, як i раней, у змроку, калi глядзеў на ахоплены чырвоным заравам горад,-- такiх раней не было; гэта цалкам новы экземпляр чалавечай пароды, ён мог узнiкнуць толькi ў эпоху расхлябанага, распуснага бясчасся...