Marcus Aurelius - Роздумы

42. Я не заслугоўваю таго, каб засмучаць самога сябе, бо ніколі намысна не засмуціў каго-небудзь іншага.

43. У кажнага свая прычына да радасьці. Мяне радуе, калі кіруючы пачатак не паказавае прыкметаў хваробы, калі ён не адварочваецца ні ад кога зь людзей, ані ад таго, што адбываецца зь людзьмі, але глядзіць на ўсё дабразычлівасьцю вокам, ўсё прыймае і ўсім карыстаецца ў адпаведнасьці да дадзенае рэчы.

44. Старайся забясьпечыць сабе час цяперашні: бо тыя, што баржджэй гоняцца за пасьмертнаю славаю, забываюць, што людзі з часам будуць гэтакімі самымі, як тыя, што выдаюцца ім цяжарам сягоньня. І ўсе яны зьяўляюцца сьмяротнымі. Дый наагул, што табе да таго, як яны будуць аб табе адкліквацца і якою будзе іхная думка пра цябе.

45. Вазьмі мяне і кінь куды хочаш; бо і там я ўтрымаю маю боскую частку ў супакою, гэта значыць, у сузгоднасьці са свомаю маею пабудоваю.

Ці-ж зьмена месца зьяўляецца дастатковаю прычынаю, чаму душа мая мае быць нешчасьліваю і горшаю, чымся была, прыгнечанаю, зьбянтэжанаю і спалоханаю? Ці ёсьць якая-небудзь іншая прычына гэткага стану?

46. Нічога ня можа з чалавекам здарыцца, што ня было-б людзкім здарэньнем, ані з быком, што не здараецца ў сузгоднасьці зь ягонаю натураю, ані гэтаксама з вінаграднаю лазою, ані з каменем тое, што здараецца з каменямі. Калі, затым, з кажнаю рэчаю здараецца нешта звычайнае і натуральнае, чаму-б ты меў наракаць? Бо агульная натура ня прыносіць нічога з таго, чаго-б ты ня мог зьнесьці.

47. Калі ты сумуеш з прычыны чаго-небудзь вонкавага, дык гэта ня ёсьць тая рэч, якая бянтэжыць цябе, але твой уласны суд адносна яе. І гэта ў тваей моцы знаходзіцца, адхіліць набок цяпер-жа гэтакі суд. Але, калі што-небудзь у тваім уласным настроі спрычыняе табе боль, хто, тады, перашкаджае табе паправіць твой уласны пагляд? Падобна гэтак, калі ты ня выконваеш тае нейкае рэчы, якая выдаецца табе правільнаю, і тады, чаму ты не працягваеш свае дзейнасьці, але наракаеш? - Але гэтай дзейнасьці перашкаджае нешта болей сільнейшае, чымся я. - Тады, ня сумуй, бо не ў табе знаходзіцца прычына бязьдзейнасьці. - Але жыцьцё губіць сваю вартасьць, калі рэч ня можа быць выкананаю. - Разьвітайся, тады, з жыцьцём бяз горычы, гэтаксама, як калі-б ты выканаў прадпрынятую справу, захоўваючы дабразычлівасьць нават да тае перашкоды, якая стаяла на тваім шляху.

48. Памятай, кіруючы пачатак зьяўляецца непераможным, калі самазасяроджаным і здаволеным сам у сабе, і ня чыніць нічога, чаго ён не пастанаўляў выконваць, нават калі ён напатыкае супраціў яўнае ўпорыстасьці. Што, тады, станецца, калі ён хвармуе суд адносна якое-небудзь рэчы, успамаганы розумам і прадумана? Затым, розум, які астаецца свабодным ад запалу, зьяўляецца замчышчам, бо для чалавека нічога няма болей пэўнага, дзе ён можа знайсьці сабе непераможнае сховішча на прышласьць. Той, затым, хто ня бачыць гэтага, зьяўляецца невукам; але той, хто сьцяміў гэта і не карыстаецца гэтым замчышчам, зьяўляецца няшчасным.

49. Нічога не кажы болей ад таго, што выяўляе табе першая вестка. Прымем, што нехта кажа табе, што нейкі чалавек дрэнна выражаецца пра цябе. Гэта першая вестка; але пра тое, што, дзякуючы гэтаму, ты церпіш - пра гэта вестка маўчыць. Я бачу, што дзіця маё захварэла; так, я бачу гэта; але, што яно ў небясьпецы - гэтага я ня бачу. Затым, трывай у межах першых уражаньняў, нічога ня прыдумваючы сам да іх, і нічога ня станецца з табою. Або баржджэй дадай нешта, але як чалавек, які ведае ход рэчаў на сьвеце.

50. Агурок ёсьць горкі? - Кінь яго. На шляху тваім калючыя кусты? - Абыйдзі іх. Гэтага хопіць. Не ўваходзь у пытаньне: Чаму створаны гэтакія рэчы на сьвеце. Бо ты станешся сьмешным для чалавека, які абазнаны з натураю, гэтаксама, як сьмешным ты станешся ў вачох цесьлі ці шаўца, калі-б ты ўпікнуў іх у тым, што ў іхных майстэрнях ты бачыш істружкі і абрэзкі шкуры зь іхных вырабаў. Гэтыя рамесьнікі, аднак-жа, маюць месца, куды выкінуць гэтыя істружкі і абрэзкі, але натура Цэлага ня мае гэтакага месца вонкі сябе. Але якраз самым найболей здзіўляючым мамэнтам у мастацтве натуры зьяўляецца тое, што абмежаваная сама ў себе, яна ператварае ў самую сябе ўсё тое, што выдаецца навонкі яе, сапсутым, аджыўшым свой век і бескарысным і, што з усяго гэтага яна зноў творыць нешта зусім новае. Як быццам, яна не карыстаецца матэрыяю звонку і не патрабуе прасторы, куды выкідаць спарахнеласьць. Яна здавольваецца сваею прастораю і свомым для яе мастацтвам.

51. Ня будзь, марудным у сваім дзеяньні ані нявыразным у гутарцы, ані вандроўнікам у сваіх думках, і няхай у тваей душы ня знойдзе месца ўнутранае змаганьне ані захопленьне навонкі; ня будзь у жыцьці гэтак запрацаваным, каб не знайсьці часу на інтэлігэнтны адпачынак.