Сакрат Яновіч - Самасей

Сваю, аб якой яна была згадвала, што легкадумна пакінула там мужа. Яна запамятала гэту гутарку, зрабілася бурклівая.

Як бы аднае бяды было Гальшанскаму мала, ён, на працы, яшчэ прамовіўся перад загадчыкам майстэрні аб тым, што бачыць магчымасці рацыяналізаваць арганізацыю рамонтаў машынаў гаспадарам так, каб яны не вазіліся з імі ажно на базу, а гэта палепшыла б становішча асобніцкіх гаспадарак ды паспрыяла б скарачэнню аферысцкіх хабараў. Стары чуйна зірнуў на яго і сказаў, што яму, хлопчыку, абрыд мёд... Злосць тую Гальшанскі пусціў паміма вушэй, але яна, неўзабаве, аб'явілася яму на сходзе працаўнікоў, калі ён спрабаваў змяніць тон спрэчак па дакладу дырэктара: з малебенскага на дзейсны. На яго паказвалі пальцам, нават актывісты ў прадпрыемстве; іншыя ж, дрымотна пашчылініўшы вочы, прынцыпіяльныя размоўкі свае з ім закончвалі прапановаю выпіць. Ен усё ўпарціўся; схадзіў у мясцовы камітэт прафсаюзаў і, натуральна, адчуў вакол сябе нешта такое, што ў фізіцы мае назву з'явы супраціўлення мяккіх целаў.

У сталоўцы сілкаваўся ад таго здарэння моўчкі; яго — не тое што надакучвала сцерагчыся ўласных думак — утомна падточваў, аднак, страх, каб не дапусціць гэткую памылку, якая прымусіла б пакінуць, някепскую ўрэшце, пасаду.

Гальшанскі набраўся выгляду надзьмутае асабістасці. Гэта тады празвалі яго — дырэктаровіч.

«Яны ўпэўнены ў тым, што памкненні і ўчынкі не бываюць бескарыслівымі», — падумаў Ян Гальшанскі пра супрацоўнікаў.

Ён, неяк, апусціўся ў спакой.

Уканец гэтай няхітрае гісторыі, відаць, трэба сказаць, што Гальшанскі з гадамі пераўтварыўся ва ўсімі шанаванага жыхара Даўгаброддзя. Разжыўся ён на аднапавярховы асабняк з плывальніцкім басэйнам у садку, выпісаў сабе легкавую машыну амерыканскае маркі «Ягуар», а летні адпачынак пастаянна праводзіў на поўдні Еўропы. Ажаніўся з — чароўнае пекнаты ды ціхага характару — настаўніцаю суседняй школы. Даўгабродзінцы, калі і папракалі яго перад чужымі, дык адно ў тым, што шлюб з ёю ён браў ажно ў парыжскай саборнай царкве...

Гальшанскі рызыкнуў на свой рахунак і, пакінуўшы працаваць у задрыпанай базе, заснаваў фірму са змешаным, паўканадскім, капіталам, са спецыяльнасцю па вырошчванні ды экспарце нейкіх мудрагелістых грыбоў, характэрных тутэйшай кліматычнай зоне.

Сядзібу Гальшанскіх названа між людзьмі — Дырэктароўшчына. Гальшанскую ж — французіха.

Я ведаў, што цябе даўно няма тут, у гэтым панылым горадзе, але, як бы насуперак камусьці, усё шукаў твайго позірку ці ягонага хоць адбітку ў прывабнае прадаўшчыцы гваздзікоў ля ратушы чырвонацаглянай. Мне неяк здавалася, што я, вось, упаткаю няхай дачку тваю, пэўна, гэтак жа задуменную паненку і ўжо дваццацігадовую...

Я свае Крынкі бачу, калі ў чужых далячынях апынуся!

Таму чуў не чуў правадніка свайго па Уроцлаве, такога сімпатычнага паляка, які, намагаючыся прыняць да сябе і яму не вельмі спадобную спадчыну прускую ў гэтай, нездаровай ды камарынай, даліне Одэра цягаў быў мяне ў касцёлы бяздарна-высокія, яшчэ Пястовічаў тых, што без айчыны засталіся ў задворках Еўропы. Ды я, замест таго каб надыхацца пахамі гісторыі трагічнае, сумотна ўяўляў пошумы ў пушчы па-над нашай Свіслаччу, у прасторах беларускіх, і перашэпты кахання вячэрняга пад кучмамі бэзаў прывулічных, і твой вобраз дзявочы ўзнаўляў — ты не здзіўляйся! — ужо з натугаю амаль старэчаю, і паўставала ўваччу маім сцяжына да твае хаты, па-хлапечаму снёная...

Не першы раз я ў гэткім старонні, якое магло б мне і не быць.

П'яны ад смутку, я валошку клікаў да памяці свае, сінюю, як неба, блакітную, як годнасці сімвал. (Кветку гэту палявую я пра-паную ўчыніць гербам Дабрарусі шматпакутнае, усё франціш-канскай!) .

Я, бадай, і не хачу цяпер ведаць таго, дзе ты менавіта жывеш, ды і стрэчы з табою, папраўдзе, зусім не жадаю. Хапае мне аднаго ўяўлення цябе, або, мабыць, і не яго ўжо трэба, бо ж я, калі моцна падумаць, быў улюбёны ў магчымую веліч прыгажосці цела і душы твае, а не ў цябе самую, рэальную. I нават баюся па-думкі аб тым, хто ты зараз! — Нехта можа зласліва сказаць пра мяне, што ўкахаўся я ў сваё, колішняе каханне да цябе.

На тое мне цяжка будзе запярэчыць. У словах такіх акажацца нямала праўды...

Я — ведаеш — так і не зразумею карыслівае шчаслівасці ў тым чалавеку, якому ўдалося перастаць быць сабою.

...З поснай палёгкаю ўнутры я сеў у вагон хуткага цягніка Уроцлаў-Беласток, які, неўзабаве, крануўся ў дарогу.