Алесь Рыбак - На раздарожжы

— Карайце мяне як хочаце, — заўпарціўся Вадзім, — але на з’ядзенне ваўкам я не паеду. Вы ж добра ўяўляеце, як мне будзе сярод іх. Яны з костачкамі праглынуць. Там жа рука руку мые. Хай ужо капаюць на мяне ў Цэнтральны Камітэт. Але, думаю, што пабаяцца. Супраць таго, пра што я пісаў, яны не знойдуць аргументаў. Там усё выверана.

— Ну-ну, глядзі, — сказаў старшыня, — каб пасля не было праблем. Лепш на тыя дні падскоч куды ў камандзіроўку і затрымайся, а мы ў сваю чаргу апраўдаемся, што ў паездцы захварэў і не змог своечасова вярнуцца.

Ён устаў, працягнуў руку, і Вадзім, развітаўшыся, пайшоў да сябе.

Вечарам з Люсяй абмяркоўвалі сітуацыю.

— Шкода мамы, — сказала жонка. — Усё ж неблагая ў яе была работа. Пакуль знойдзеш новую. А можа, усюды будуць чыніць перашкоды. Пэўна ж, усё Радава ўжо ведае, чый зяцёк заварыў гэту кашу. А чыноўнікі салідарныя, не дапусцяць, каб у іх кола пралез нехта ненадзейны, які будзе пастаўляць факцікі для крытыкі.

— Тады мы возьмем яе да нас. Жыць ёсць дзе. Во, канапа пустуе. І дачуш­ка наша будзе скакаць ад радасці.

— Рана маме яшчэ сядзець на нейчай шыі. Яна гэтага сабе не дазволіць.

— Але ж, — даводзіў сваё Вадзім, — і пра пенсію некалі трэба падумаць. У калгасе яна заробіць шышы. А пойдзе тут дзе на працу, то пасля старасць будзе забяспечана. Толькі спачатку прапісаць трэба.

— У нас жа метраў не хопіць, — выказала сумненне Люся. — А так добра было б.

Цешча прыехала да іх праз дзень, давольная, вясёлая. Сказала, што цяпер яе ўсё Радава ведае, а не толькі ў сваёй вёсцы. Пайшла была ў краму, то без чаргі адпусцілі селядцоў, а на вуліцы дык і зусім незнаёмыя пачалі здароўкацца. А Петракову ўжо вынеслі вымову і, казалі, будуць рыхтаваць сход, каб скінуць з пасады. З’ехала з хароміны і палюбоўніца.

— Табе, зяцёк, — заключыла цешча, — пакуль што ў нас не варта паяўляцца. Усякія правакацыі могуць быць. Кажуць, Петракоў ужо і міліцыю падвучыў, што, калі ты з’явішся на радзіме, схапіць цябе нібы ўдрызг п’янага і кінуць у выцвярэзнік. А яшчэ там і косці паламаць могуць нібы за супраціўленне ахоўнікам парадку. Так што сядзіце тут і нікуды не рыпайцеся.

На прапанову застацца ў іх назусім Вольга Іванаўна адказала катэгарычным «не».

— Як жа я хату кіну, агарод? Тамака ж усё маё жыццё. А вам у вёску хіба не захочацца прыехаць? А ўнучачка, як падрасце, можа ў мяне цэлае лета бавіцца. Мне добра, і вам будуць рукі развязаны. А тут жа і сын неўзабаве мабілізуецца. А ўжо калі прыедзе з жонкай, ды яшчэ з дзіцяткам, тады можна будзе падумаць.

7

І ўсё ж у гэтай кватэры яны не затрымаліся. Надта ж была цёмная. З другога боку вузкай вуліцы ўзвышаліся дамы навейшай пабудовы, таму сонца амаль што не пранікала ў іхні пакой. Ім жа, а Ірынцы тым болей, патрэбна было дзённае святло, і Вадзім усё часцей і часцей пачаў падумваць пра абмен.

Толькі ці згодзіцца хто з добрага раёна перабрацца сюды, дзе і транспарт не вельмі рэгулярна ходзіць, пры тым заўсёды бітком набіты, і чыгуначны пераезд ад’еў усе пячонкі. Бывае, спазняешся на працу, і толькі аўтобус дапаўзе да пераезда, а тут перад саменькім носам чырвоны святлафор. Недзе манеўруе паравоз, пасвіствае, а ў цябе нервы згараюць ад нецярпення: калі ж ён адпыхкае парай і сыдзе куды?

Аб’яву ён знайшоў на слупе бліз свайго прыпынку. Адзінокая жанчына шукала пакой бліжэй да дзяцей. Вадзім адразу ж з аўтамата патэлефанаваў ёй па названым тэлефоне, але адтуль — ні гуку. Пахадзіўшы хвілін пятнаццаць, ён зноў набраў патрэбны нумар. Гэты раз хрыплы жаночы голас сказаў, што яна перадасць гаспадыні пакоя, толькі каб пакінулі свой адрас і калі, у які час можна паглядзець абменьваемае жыллё. Вадзім пачакаў, пакуль запішуць, і вярнуўся дадому, папрасіў жонку да яго прыходу з працы нікуды не адлучацца. Маўляў, прыйдуць на агледзіны, таму трэба абавязкова быць дома. Тую вуліцу бліз парку Чалюскінцаў Вадзім добра ведаў. Каб там удалося пасяліцца, ды яшчэ на трэцім паверсе, лепшага варыянта ён і жадаць сабе не мог. А калі жанчына запатрабуе даплату? Што тады? Дзе ўзяць грошы? Нейкую суму яны знайшлі б, а астатняе, калі жанчына згодзіцца пад распіску пачакаць, яны аддадуць цягам некалькіх месяцаў.

На рабоце не сядзелася, і Вадзім падумваў, як бы гэта ўвільнуць перад абедам і ўжо сёння не паказваць у радыёкамітэце носа. Сказаўшы, што пойдзе лячыць зубы, ён стрымгалоў памчаўся дадому. Жанчына акурат была ў іх, аглядвала пакой, калідор, кухню, ванную. Нават папрасіла запалак і ўключыла тытан. Калі пайшла цёплая вада, супакоілася.